مقايسه تطبيقي اشتراکات و افتراقات انديشه سياسي جنبش اسلامي سني اخوان المسلمين در مصر و جنبش اسلامي شيعي در ايران
جنبش هاي اسلامي ايران و مصر به دليل سوابق تاريخي در رستاخيز ديني براي احياي اسلام، در دو مذهب شيعه و سني از اهميت زيادي برخوردارند و اثرات بسياري بر کل جريانات سياسي و تحولات اسلامي در جهان اسلام داشتند.
هر دو جنبش اسلامي مذکور، بر بازگشت به ارزش هاي اسلامي و احياي اسلام اصيل به عنوان تنها راه برون رفت از بحران هاي موجود و حادث شده در جهان اسلام تاکيد مي کنند. هدف از اين پژوهش، شناسايي وجوه اشتراک و مفرقات اين جنبش ها در نحوه مواجهه با بحران هاي موجود در جهان اسلام، و بررسي تطبيقي ديدگاه هاي نظري و عملي آنها با توجه به مباني فکري و راه کارهاي عملي مذاهبشان (سني و شيعي)، در روند مبارزه با مشکلات و اصل بازگشت به اسلام و احياي ارزش ها و اجراي شريعت اسلامي است.
اين پژوهش به روش کتابخانه اي و با رويکردي توصيفي- تطبيقي، در پي اثبات اين فرضيه مي باشد: با اينکه هر دو گروه و جنبش هاي اسلامي ايران و مصر، با بحران هاي مشترکي مواجه بوده و در پي تلاش براي تحقق اهداف مشترکي همچون اجراي شريعت، برپايي حکومت اسلامي، مبارزه با غرب گرايي و بازگشت به اسلام اصيل در جهت مقابله با بحران هاي پيش رو در جهان اسلام، همفکر و همسو هستند؛ اما در نوع نگاه به مشکلات و مواجهه با آن، نحوه اجراي شريعت و برپايي حکومت اسلامي و نوع پاسخ عملي به بحران هاي موجود، با يکديگر تفاوت هاي مهمي به لحاظ مباني فکري و استراتژي هاي عملي دارند.
پژوهشي در زمينه هويت مسلمانان شيعه بريتانيايي
مقاله حاضر نگاهي است به بعضي از مسائل و ديدگاه هاي مربوط به اقليت مسلمان شيعه بريتانيايي. اين نوشته، وضعيت هويتي يک مسلمان شيعه در بريتانيا را مورد توجه قرار مي دهد و سعي مي کند به سوالاتي نظير «کيستم؟ چه کاره ام؟ و در کجا هستم؟» و البته در ارتباط با شهروندان مسلمان شيعه بريتانيايي پاسخ دهد.
در مقاله به اهداف کار تحقيقي رساله که عمدتا در خصوص «امتزاج جامعه مسلمانان شيعه بريتانيايي با جامعه مادر» است، اشاره و توضيح داده مي شود که راه و روش محقق براي يافتن پاسخ به اين گونه سوالات و تبيين بيشتر مساله مورد بحث چه بوده و چه نتايجي مورد انتظار است. در اين نوشته با استفاده از جداول آماري منتشره در خصوص سرشماري سال 2001 ميلادي و برخي تحقيقات انجام شده در اين زمينه و با اشاره به بعضي از نتايج تحقيقي خود نويسنده که از طريق پرسشنامه هاي کمي و کيفي صورت گرفته، سعي شده جنبه هاي علمي و استدلالي بحث تقويت گردد.
انقلاب اسلامي ايران و تحول در حرکت شيعي عربستان سعودي
پيروزي انقلاب اسلامي در واپسين دهه هاي قرن بيستم ميلادي منشا تحولات شگرفي در جهان گرديد. اين انقلاب در عين حالي که به دوره بي باوري هاي ديني در جهان معاصر مهر پايان زد، بر ملت هاي مسلمان نيز تاثير عميقي بر جاي گذاشت. بي ترديد، در اين ميان شيعيان از آن رو که به لحاظ هويتي و اعتقادي با مردم مسلمان ايران سنخيت و مشترکات بيشتري داشتند، تاثير بيشتري پذيرفتند. اقليت شيعه عربستان از جمله آنان به شمار مي آيد.
پيروزي انقلاب اسلامي و در پي آن سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، نقطه عطفي در تحرک شيعيان عربستان براي دست يافتن به فضاي حياتي مناسب و يا محدود کردن قدرت سياسي حاکم در جهت استيفاي حقوق خود بوده است؛ به گونه اي که راهبرد مقابله با اين تحرکات در دو بعد سلبي و ايجابي توسط دولت عربستان پيگيري شده است. در بعد سلبي، دولت عربستان سعي کرده شيعيان را درگير اختلافات عقيدتي با اهل تسنن نموده و با به حاشيه راندن آنها، از توجه ايشان نسبت به ايران باز دارد. در بعد ايجابي نيز به طراحي سناريوهايي براي خنثي سازي توان نهفته شيعيان اين کشور اقدام نموده است. مقاله حاضر مي کوشد ضمن بررسي حرکت شيعي در عربستان، تاثير انقلاب اسلامي را بر آن و تحول دروني اين حرکت را مورد کنکاش قرار دهد.
بررسي و نقد روش ابن ابي الحديد معتزلي در شرح نهج البلاغ
يکي از شرح هاي نهج البلاغه، «شرح نهج البلاغه» ابن ابي الحديد معتزلي است. مولفه هايي که شارح، در جهت تفسير و شرح کلام امام بهره جسته در خور توجه است، اما با وجود اين، وي همچون ديگر شارحان نهج البلاغه از آسيب هايي در برخورد با کلام امير مومنان مصون نبوده؛ از همين رو، نقدهايي جدي به شرح وي وارد است. تاثيرپذيري کلامي و برخوردهاي فرقه گرايانه را مي توان مهم ترين نقد وارد به او برشمرد؛ مساله اي که از تعصب اعتقادي و عناد با مذهب شيعه سرچشمه مي گيرد. توجيهات و تاويلات ناصواب، قياس و مغالطات ناصحيح، عدم توجه به روايات شيعي در مناقشات کلامي، ابطال اعتقاد شيعه توسط کلام امام، از جمله ابزارهايي است که وي در شرح عنادگونه در جهت برخورد شخصي و فرقه گرايانه مذهبي خويش به کار گرفته است. اين پژوهش بر اين اساس، به چنين آسيب هايي در حوزه فقه الحديثي شارح روي کرده، و پس از بيان نقادي هاي شارحان برجسته نهج البلاغه در حوزه هاي متعدد به ابن ابي الحديد، آنها را نقل و تجزيه و تحليل نموده است.
تحليلي بر مذهب تشيع کارکيا خان احمد دوم گيلاني (975-943 و 985-1000ق)
شخصيت کارکيا خان احمد دوم در فراز و فرود حوادث سياسي گيلان بسيار تاثيرگذار بوده است. وي مردي حادثه آفرين، جاه طلب و سياستمداري زيرک و شاعري چيره دست بود و در ظاهر تعصب زيادي به تشيع امامي نشان مي داد.
اين پژوهش مي کوشد با بررسي ابعاد مختلف شخصيت کارکيا خان احمد دوم و حکومتش در گيلان (943-975 و 985-1000ق)، اعتقادات ديني وي را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد. بسياري از منابع تاريخي او را معتقد به تشيع اعتقادي و متعصب به آن مي دانند، در حالي که با توجه به عملکرد وي مي توان ثابت کرد که تشيع او بيشتر جنبه سياسي داشته و تعصبش نيز در همين راستا بوده است.
سادات در عصر تيمور
سادات در عصر تيمور به عنوان يک قشر مطرح و مهم اجتماعي جلوه گر شدند. تيمور لنگ يکي از بزرگ ترين جهان گشايان تاريخ ايران، به اين قشر اعتنا و اعتبار خاصي قايل بود. او از سادات براي مقاصد مختلف سياسي، فرهنگي و غيره نهايت بهره برداري را نمود. بسياري از سادات براي تيمور نقش هايي همچون سفير، جاسوس، راهنما، مرشد و معلم اخلاق را ايفا نمودند. در عوض، تيمور نيز نه تنها تيغ قتل عام خود را از سر سادات برداشت، بلکه در مواردي امکانات ويژه اي نظير سيورغال و متولي گري اوقاف را به آنها اختصاص داد. سادات در بين مردم اعم از شيعه و سني بسيار محترم و معزز بودند. الطاف فراوان تيمور نسبت به سادات باعث تلطيف موضع آنها نسبت به تيمور و حکومت او و به تبع آن، موضع مطلوب تر مردم نسبت به حکومت او شد. بي ترديد، منزلت فراوان سادات در دوره تيمور از علل گسترش مذهب شيعه اثناعشري در آن عصر محسوب مي شود.
بررسي رابطه سلطان مراد چهارم و شاه صفي پيرامون شکل گيري صلح زهاب و شيعيان عراق؛ انگيزه ها و پيامدها
نبردهاي بين امپراتوري عثماني و سلطنت صفوي پيرامون شهرهاي شيعي عراق و ايروان در زمان سلطان مراد چهارم و ده سال کوشش و کشاکش در جهت استيلاي نظامي و سياسي بر عراق عرب و ايروان بين شاهان صفوي و سلاطين عثماني، بخش مختصر، اما قابل توجه در فراز و فرود روابط عثماني و صفوي محسوب مي شود. در اين زمان است که صفويان هيچ تلاشي براي بازگرداندن گستره دولت خود بر حوزه شهرهاي شيعي عراق انجام نمي دهند و حتي حاضر به پذيرش صلحي مي شوند که منافع رقيب در آن لحاظ شده است.
در اين ميان، جامعه شيعيان هزينه منفعت طلبي اقتصادي- نظامي مراد چهارم در بسط ثغور شرقي و عافيت طلبي و راحت انگاري شاه صفي را با خون خود و از دست دادن شهرهاي مقدسشان پرداخت مي نمايند.
ابتکار عمل معاهده زهاب توسط عثماني، حرکت نظامي سلطان مراد را در بستر سياسي تثبيت نمود و با حذف عتبات عاليات و انضمام رسمي عراق عرب به عثماني، در بستر ايدئولوژيک نيز براي صفويه خسارت به بار آورد. و در نگاه اقتصادي، علاوه بر خروج مسيرهاي تجاري غربي ايران از کنترل صفويه، منافع عثماني را در تسلط بر منابع اقتصادي شيعيان عراق تضمين نمود. نظريه تعدادي از مستشرقان همچون برناردلوئيس و رودي مته نيز پيرامون عدم لحاظ جنبه مذهبي و ايدئولوژيک شهرهاي مقدس عراق براي شيعيان، قابل تصحيح و تکميل است.
غلوّ عجیب درباره «محمدبن عبدالوهاب»
برگرفته از کتاب الدرر السنیه ج 14 ص 375
نقد و بررسی شبهات جدید وهابیت بر غدیر
عنوان این پایان نامه ،نقد و بررسی جدید وهابیت بر غدیر است که شامل دو بخش می باشد که هر بخش شامل چهار فصل است. بخش اول،فصل نخست آن شامل تحقیق است و فصل دوم به واژه شناسی می پردازد ،فصل سوم ،اهمیت بحث از غدیر نزد شیعه را مورد بررسی قرار داده و فصل چهارم دیدگاه بزرکان اهل سنت پیرامون غدیر را نقد و بررسی کرده و علاوه بر اثبات صحت حدیث غدیر به بررسی معنایی کلمه ی مولی نیز می پردازد. فصل دوم نیز به فهم صحابه از حدیث غدیر اشاره نموده و علاوه بر بررسی دیدگاه صحابه درباره ی خلافت علی ابن ابی طالب(ع) به شبهات مطرح شده در این زمینه پاسخ می دهد. در فصل سوم جایگاه امام علی (ع) در یمن و موافقت ها و مخالفت ها با آن حضرت را بررسی نموده و بعد از پرداختن به علل موافقت ها و مخالفت ها،شبهات ذکر شده در این باره را پاسخ گفته و حضور امام علی (ع) در حجه الوداع نیز اثبات می گردد. در فصل چهارم نیز،بیعت امام علی (ع) و اجماع یا عدم اجماع یا عدم اجماع آن را مورد وارسی قرار داده و پس از نقل و نقد دیدگاه اهل سنت درباره ی خلافت و برتری ابوبکر،چهار شبهه ی مطرح شده در این زمینه را جواب داده،عدم اجماع بیعت امام علی را به اثبات می رساند. منابع استفاده شده در این رساله از کتب دست اول و مهم اهل سنت به شمار می آید.
نقد و بررسی دیدگاههای ابن تیمیه در مورد آیات مربوط به حضرت علی علیه السلام
ابن تیمیه از علمای اهل سنت می باشد که به خاطر انحرافات فکری و عقیدتی نظریاتی مطرح نمود که با اصول اسلام و سنت نبوی(ص) در تضاد بود، این نظریات در زمان خود ابن تیمیه مورد نقد علمای اسلام قرار گرفت و علمای اهل سنت او را به سبب کج فهمی ها محکوم به زندان نمود و در زندان از دنیا رفت. او کسی است که در طول چندین قرن مورد توجه خاص وهابیان قرار گرفته و آنها برای او ارزش فراوانی قائلند و در بزرگداشت او کنگره های علمی گرفته و در مدحش کتابهایی تالیف نموده اند، زیرا که افکار وهابیون از او سرچشمه می گیرد و در حقیقت او موسس فرقه وهابیت می باشد. او انحرافات زیادی دارد و دین بدعت هائئ ایجاد کرده ، لز جمله انحرافات ابن تیمیه انکار آیاتی است که در شان حضرت علی(ع) نازل شده که این شان نزول ها را صحابه و تابعین از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده اند.و علمای اهل سنت و شیعه در کتب تفسیری و حدیثی نقل کرده و به صحت آنها اعتراف نموده اند؛ اما ابن تیمیه بدون هیچ دلیل و سندی شان نزول این آیات را دروغ می پندارند. او یک فرد متعصب و متحجر می باشد که نسبت به امیرالمومنین (ع) بغض و کینه دارد و با تمام توان فضائل و مقامات حضرت علی(ع) در قرآن را تکذیب می نماید و در مواردی که قادر به تکذیب شأن نزول ها نمی باشد، آن را به دیگران تعمیم داده و یا می گوید این مورد جزء مناقب و فضائل نمی باشد. در این تحقیق آیاتی که بر امامت ، عصمت ، علم، و فضائل امیرالمومنین(ع) نازل شده ، مانند آیات ولایت، تبلیغ، اکمال دین، مباهله، انذار ، تطهیر، صادقین، ابتلاء ، علم الکتاب، سابقون، لیله المبیت، صدیقون، صالح المومنین، سقایه الحاج، صلوات، و … مورد بررسی قرار گرفته است، و با طرح دیدگاه های ابن تیمیه و نقد بررسی آن از طریق نقل شأن نزول آیات از منابع مهم اهل سنت و شیعه و صحه آنها بر این روایات، بی اساس بودن ادعاهای ابن تیمیه روشن می گردد.
ضرورت نص بر امام از نظر مذاهب اسلامی
آن چه که در این مجموعه می خوانیم و مورد بحث و بررسی قرار می گیرد(ضرورت وجود نص بر امام) است.قبل از بحث امامت ارائه می شود که شامل تعاریف و مفاهیم و بیان مفرددات است. در فصل های بعدی اشاره ای به منزلت امامت و اوصاف امام می شود و به نظریات اهل سنت و امامیه پرداخته و روشن می شود که در این بحث چقدر میان این دو طائفه اختلاف وجود دارد. امامیه عصمت را برای امام ضروری می دانند و لکن بعضی از متکلمان اهل سنت حتی امامت جاهل و ظالم را پذیرفته اند.در بخش دوم آراء و نظریات مثبتین و منکرین ضرورت نص بر امام مطرح میشود و روشن می گردد که قائلین به ضرورت تنها و تنها طائفه امامیه می باشند و با تبیین نظریه امامیه اشکالات مطرح شده،همه پاسخ داده می شود و برای تکمیل بحث ضرورت ،نصوص واره در باب امامت امیر المومنین علی علیه السلام نیز مطرح شده که از باب نمونه نصوص حدیث غدیر و منزلت مطرح می شوند.در آخر به نظریه منکرین ضرورت نص بر امام پرداخته و رای آنها را مورد نقد و بررسی قرار داده و بطلان نظریه آنها واضح و آشکار می شود. لذا نتیجه ای که از این رساله گرفته می شود.لذا نتیجه ای که از این رساله گرفته می شود اثبات ضرورت نص بر امام است که نظر به رای امامیه است.
حضرت علی (ع) در عبارات ابن تیمیه
شیعه معتقد به امامت بلافصل حضرت علی (ع) است. علامه حلی در کتاب منهاج الکرامه به تبیین براهین امامیه در این موضوع پرداخته و برخی اهل سنت نیز در رد ادله او دست به قلم شده اند. یکی از کسانی که به رد دلائل علامه پرداخته ،ابن تیمیه است که کتاب منهاج الکرامه را در هشت جزء نقد نموده و نام آن را منهاج السنه گذاشت. وی در جزء پنجم این کتاب به نقد آیات و روایاتی پرداخته که علامه حلی برای اثبات افضلیت حضرت علی (ع) تو در نتیحه تعین امامت آن حضرت آورده است.او در غالب موارد سند احادیث را تکذیب کرده و یا اشکالاتی به محتوای روایت گرفته و از این راه منکر صدور آن شده است.در این نوشتار سعی شده ،سند روایات تصحیح شود و اشکالات و تناقضاتی که ابن تیمیه در متن حدیث مطرح نموده نیز ، پاسخ داده شود. در فصل اول کلیاتی از زندگانی ابن تیمیه و روش او در نقد اندیشه های مخالفین و طرز تفکر او و مقایسه آن با تفکرات سلف بیان شده است. ابن تیمیه که تنها سه فضیلت را نیزطوری معنا کرده که شامل عده زیادی می شود. در فصل دوم آیه تطهیر ،آیه نجوا و آیه سقایت محور بحث قرار گرفته و روایات شان نزول این آیات و چگونگی دلالت آنها بر افضلیت حضرت علی (ع) به همراه اشکالات ابن تیمیه بررسی شده است. در فصل سوم روایات مربوط به افضلیت حضرت علی(ع) که ابن تیمیه در جزء پنجم منهاج السنه نقد کرده ، بررسی شده و به اشکالات سندی و دلالی که وی مطرح کرده پاسخ داده شده و بی اساسی آن اشکالات به اثبات رسیده است .غالب روایات این فصل از جمله دلائل افضلیت حضرت امیر علیه السلام است که در باره آنها تحقیق عمیقی از حیث سند و دلالت انجام نگرفته است.این روایات عبارتند از:حدیث وصایت ،حدیث الصدیقون ثلاثه،روایت انت منی و انا منک، حدیث معراج،روایت «لا سیف الا ذوالفقار لا فتی الا علی»،روایت «حب علی بن ابی طالب حسنه لا تضر معه سیئه »،حدیث «ان علیا رایه الهدی»،حدیث «سلونی قبل ان تفقدونی» و حدیث اشباه،و روایت ابن عباس درباره فضائل دهگانه امیرالمومنین علیه السلام. فصل چهارم درباره بررسی چند صفحه ابتدایی جزء پنجم منهاج السنه است که یک بحث تاریخی می باشد.ابن تیمیه در این قسمت بین آنها که حضرت علی علیه السلام را دوست دارند و با دیگر خلفا دشمنند ،و آنان که دشمن آن حضرت هستند و خلفاء را دوست دارند ،مقایسه کرده و گروه دوم را برتری داده است.نگارنده در این فصل ادله او را بررسی نموده و یک آنها را ابطال نموده است.
