نقش فنون بلاغت در فهم متون دینی
شناخت فنون بلاغت در فهم متون ديني، از اهمّيّت خاصّي برخوردار است. معصومان: سخنوران زبردستي بودند كه با تكيه بر اصول و قواعد بلاغت، مقاصد خود را ايراد فرمودهاند. غفلت از شناخت قواعد معاني و بيان در آموزههاي ديني، موجب كجفهمي مقاصد حقيقي و راويان معصوم خواهد شد.
در اين نوشتار، مطابقت با مقتضاي حال و علوّ مضمون، از ميان قواعد علم معاني، گلچين شده و در روايات به بحث نهاده شده است. همچنين از قوانين فنّ بيان، به استعاره و تشبيه و نيز كنايه و تعريض پرداخته شده است.
انسان در عالم ذرّ: روایات اهل بیت (علیه السّلام)
عالم ذرّ يكي از مراحلي است كه انسان قبل از ورود به اين دنيا، پيموده است. انسان در عالم ذرّ، خداي خود را شناخته و به وحدانيّت او شهادت داده است. در اين گفتار، روايات مربوط به عالم ذرّ مورد بحث قرار گرفته و نكات آنها استخراج شده است.
فهرست موضوعی روضه کافی
نگارندهاين مقاله، يكي از دانشمندان شيعه اماميّه در قرن يازدهم هجري، به نام محمّدحسينبن قارياغدي است. اين گفتار، از كتاب خطّي «البضاعه المزجاه» او برگرفته شده كه شرحي بر روضه كافي اثر ثقه الاسلام كليني است. از آنجا كه 597 حديث روضه كافي ترتيب موضوعي ندارد،
دیدگاههای 33 تن از بزرگان امامیه
درباره مباني ارزيابي اعتبار احاديث كتابهاي حديثي شيعه، دانشمندان امامي ـ از فقيه و متكلّم و مفسّر و محدّث ـ سخناني گفتهاند. بسياري از آنان عقيده دارند كه ارزيابي سندي، تنها عامل در بررسي اعتبار حديث نيست.
نگارنده در اين مقاله، ديدگاههاي 33 تن از دانشمندان شيعه را ـ از قرن چهارم تا دوره اخير ـ در اين زمينه آورده است كه در اين ميان آنان، بزرگاني مانند شيخ مرتضي انصاري، مولي محمّدباقر وحيد بهبهاني، مولي محمّد تقي مجلسي و علاّ مه محمّد باقر مجلسي را ميتوان يافت.
تعلیقات جعفری بر اصول کافی، چهارده باب
حضرت آيتالله شيخ محمّدرضا جعفرى نجفى ترجمهاى دقيق و استوار از اصول كافى به زبان انگليسى به سامان آورده كه چندين جزء از آن به چاپ رسيده است. ايشان، علاوه بر ترجمه متن، تعليقاتى بر آن نگاشتهاند كه به دليل گستردگى حوزه هاى مختلف موضوعى، مورد توجّه دانشوران بوده و هست.
در اين گفتار، تعليقات نگارنده بر چهارده باب نخستين كتاب الحجّة به فارسى برگردانده شده است.
نظرخواهی راجع به کتاب کافی و کلینی
اين مقاله شامل پرسشهايى است در زمينه هاى: 1. نقش حديث در شناخت دين 2. جايگاه كتاب كافى در فرهنگ شيعى 3. اهداف شيخ كلينى از تنظيم و تدوين كتاب كافى 4. نيازسنجى ضرورت پرداختن به تحقيق و ترويج كتاب كافى و شيخ كلينى و 5. بايستههاى پژوهشى مرتبط با كافى و كلينى؛
كه توسّط انديشمندان معاصر: استاد محمّد بيابانى اسكويى، دكتر محمّدمهدى ركنى، حجّتالاسلام محمّد محمّدى رى شهرى و استاد على ملكى ميانجى پاسخگويى شده است. بر اساس پاسخهاى اين انديشمندان، 1. براساس حديث ثقلين سرچشمه اصلى دين قرآن و حديث است. 2. كتاب كافى با توجّه به قدمت و جامعيّت و اعتبار، نه تنها در چالشهاى فكرى زمان خود نقش اساسى داشته است، بلكه براى زمانهاى بعد نيز چنين نقشى دارد. 3. براى ترويج كافى در روزگار حاضر به ويژه با توجّه به معارف اعتقادى شيعى، بايد برمبناى آن تلاشهاى بيشترى انجام شود كه راه حلّى مناسب براى پاسخ به خرافات و تحريفات است. 4. پژوهشهاى حديثى بيشتر و جدّی تر براى شناخت كافى لازم است.
همه بزرگان و فقهاى طراز اوّل شيعه به عظمت و جايگاه ويژه كتاب كافى اعتراف و با نهايت بزرگداشت و تكريم، از مؤلّف آن ياد كردهاند. پرداختن به كتاب كافى، يعنى احياى مكتب اسلام و قرار دادن اسلام ناب در اختيار جامعه بشرى و خدمت سترگ به علم و فرهنگ و دين.
انسان در عالم ذرّ: حقیقت و جایگاه قرآنی آن
انسان در عالم ذرّ ـ كه پيش از اين دنيا بوده ـ خداى خود را شناخته و در آزمونى بزرگ، به وحدانيّت او شهادت داده است. در اين گفتار درباره حقيقت اين عالم و تعدّد عوالم ذرّ سخن ميرود. همچنين شش آيه قرآن كه به عالم ذرّ اشاره دارد، مورد بحث قرار می گيرد.
رساله نامه شیخ کلینی
دراين پژوهش، پس از ارائه شرح حال بسيار مختصر شيخ كلينى، به معرّفى رساله هاى دانشگاهى در مقاطع كارشناسى ارشد و دكترى در موضوع شيخ كلينى و الكافى، به صورت توصيفى، همراه با چكيده، محلّ نگهدارى و شماره بازيابى آنها پرداخته است.
در مجموع، تعداد 37 پاياننامه شامل 17 پايان نامه مستقل و 20 پايان نامه مرتبط از پايگاهها، مراكز اطّلاعرسانى، فهرستهاى پيوسته برخى از كتابخانه هاى دانشگاهى و ساير منابع، شناسايى و به ترتيب الفبايى عناوين، معرّفى شدند. در قسمت پايانى پژوهش حاضر، بررسى آمارى مختصرى درباره پاياننامه ها به لحاظ موضوع، زبان، سال و مقطع تحصيلى ارائه شده است كه بر اين اساس، فقط دو پايان نامه به زبان عربى تدوين شده و قديمترين پايان نامه به دست آمده، مربوط به سال 1342 بوده و بيشترين پايان نامه ها در سال 1379 تحقيق و دفاع شده است. موضوعات اصلى پايان نامه هاى معرّفى شده، قرآن و استناد به آن، حديث و استناد به آن، كتاب كافى و شرح حال شيخ كلينى است.
گزارشی از جلسات نقد و بررسی کتاب «مکتب در فرآیند»
كتاب «مكتب در فرآيند تكامل» بر مبناى دو هدف، توسّط دكتر حسين مدرّسى طباطبايى، تأليف شده است: 1. معرّفى تاريخ تشيّع به عنوان يك جريان عقيدتى در اسلام، به خوانندگان غربى و غير مسلمان 2. شناخت فرآيند شكل گيرى و تكامل مكتب تشيّع در سه قرن نخست اسلامى.
فصل اوّل كتاب با عنوان «حقوق و مسئوليّتها» شامل مرورى كوتاه بر تاريخ تشيّع تا ابتداى دوران غيبت صغرى است كه در اين نقد، بخش اعظم آن مورد بررسى قرار گرفته است. روايات استناد شده در كتاب مكتب در فرآيند تكامل، در موضوعهاى امامت، غيبت امام مهدى (ع) و… از منابع حديثى همچون المحاسن احمدبن محمّدبن خالد برقى، الكافى شيخ كلينى، الغيبة محمّدبن ابراهيم نعمانى و اختيار معرفة الرجال شيخ طوسى استخراج شده كه در اين مقاله، به بررسى آنها پرداخته شده است.
برخى از بايسته هاى پژوهشى علوم حديث از نگاه دكتر حسين على محفوظ
استاد دكتر محفوظ، در پايان مقاله «جوانب منسيّة في دراسة السنّة النبويّة» (مجله رسالة التقريب، شماره 60، ربيعالاول و ربيعالثانى 1428، ص 181 تا 198)، تحت عنوان «اقتراح» مطالبى آورده كه به مثابه پيوست مقاله، پنجاه پيشنهاد براى گسترش علوم حديثى در بر دارد. گرچه برخى از اين بايستههاى پژوهشى، اكنون جامه عمل پوشيده، امّا از زبان چنان استادى جامع، بار ديگر بايد خواند. شرح حال مختصر استاد دكتر محفوظ در سفينه شماره 15، ص 183 و 184 آمده است.
نظرخواهی درباره کتاب کافی و شیخ کلینی
اين مقاله شامل پرسش هايى است در زمينه هاى: 1. نقش حديث در شناخت دين 2. جايگاه كتاب كافى در فرهنگ شيعى 3. اهداف شيخ كلينى از تنظيم و تدوين كتاب كافى 4. نيازسنجى ضرورت پرداختن به تحقيق و ترويج كتاب كافى و شيخ كلينى و 5. بايسته هاى پژوهشى مرتبط با كافى و كلينى كه توسّط انديشمندان معاصر:
آيت الله تسخيرى، سيّدمحمّدباقر حجّتى، استاد محمّدرضا حكيمى و شيخ مرتضى فرجپور پاسخگويى شده است. بر اساس پاسخهاى اين انديشمندان، 1. كتاب كافى خلاصه آثار ائمّه معصومين :است. 2. احاديث صحيح ـ كه از معصوم (ع) صادر شده ـ مفسّر كلّى قرآن كريم است. 3. كتاب كافى نخستين كتاب حديثى است كه شايسته عنوان «الجامع» است. عقل حجّت باطنى خداوند است و از طريق عقل، به حجّت ظاهرى (وحى) ميرسيم. 5. بايد بررسى شود كه عقل مصباح است يا مفتاح. 6. نياز به حديث در اسلام، يك ضرورت است.
همه بزرگان و فقهاى طراز اوّل شيعه بر عظمت و جايگاه ويژه كتاب كافى اعتراف و با نهايت تحليل و تكريم، از مؤلّف آن ياد كردهاند. پرداختن به كتاب كافى، يعنى احياى مكتب اسلام و قرار دادن اسلام ناب در اختيار جامعه بشرى و خدمت سترگ به علم و فرهنگ و دين.
مشایخ ثقة الاسلام کلینی
با توجّه به سلسله اسناد روايات، فهرست نسبتاً مفصّلى از مشايخ حديث ثقه الاسلام كلينى در كتاب مشهور الكافى، به دست ميآيد كه تعداد ايشان سى و هفت نفر شمرده شده است. در نوشته حاضر، به معرّفى اين مشايخ به ترتيب الفباى كنيه از ابن بابويه تا محمّدبن يحيى عطّار، ابوجعفر قمى، پرداخته شده است.
در ذيل هر شخصيّت، تعداد روايات، مشايخ، راويان و در برخى موارد، توضيحات مختصرى ارائه شده است. راويان روايات به دو دسته راويان كم حديث و راويان مكثّر تقسيم شده است. بر اساس تعاريف ارائه شده، راويان كم حديث راويانياند كه روايت شيخ كلينى از آنان اندك است؛ از جمله: ابنبابويه، ابوبكر حبّال، علی ّبن موسى و حسن بن خفيف. راويان مكثّر نيز شامل راويان و مشايخياند كه شيخ كلينى احاديث زيادى از آنان نقل كرده است. از جمله آنها می توان به احمدبن ادريس، حميدبن زياد، محمّدبن يحيى و علی ّبن محمّد كلينى اشاره كرد.
