قدرت خدا
آیاتی وجود دارد که جابجایی ابرها و نزول باران و تقسیم آبها به شور و شیرین را در حیطه قدرت خدا میداند. اما امروزه با دانش روز ابرها بارور شده و در جای دلخواه میبارند! آب شور تبدیل به شیرین میشود و …! آیا این پیشرفتها، آن آیات را به چالش نمیکشد؟!
ساخت و تعمیر مسجد توسط مشرکان و بت پرستان در سوره توبه
آیا مشرکان و بتپرستان، اقدام به ساخت و تعمیر مسجد میکردند که خداوند در سوره توبه فرمود آنان اجازه چنین کاری را ندارند؟!
معاد برای خدا آسان تر از خلقت اولیه
آیا میتوان فرض کرد که کاری برای پروردگار، آسانتر از کارهای دیگر باشد مانند آنچه در قرآن کریم میخوانیم که معاد برای خدا آسانتر از خلقت اولیه است؟!
قرآن کریم در زمان خلیفه اول
چه افرادی در کمیسیون جمعآوری قرآن کریم در زمان خلیفه اول(ابوبکر) شرکت داشتند؟
آب های پاککننده از آسمان
در آیاتی به بارش آبهای پاککننده از آسمان اشاره شده است. روایتی ذیل یکی از این آیات وجود دارد که آسمان را به حضرت پیامبر(ص) و زمین را به امام علی(ع) تفسیر میکند. آیا این تفسیر را میتوان پذیرفت؟
سرما وسیله ای برای عذاب در جهنم
آیا سرمای شدید هم میتواند در جهنم وسیله عذاب باشد؟!
حج در ماه ذیالحجه
قرآن در آیه «الحج أشهر معلومات» تصریح کرده که چند ماه مشخص به حج اختصاص دارد. پس چرا حج را فقط در ماه ذیالحجه انجام میدهند؟
الگوی مکانیابی مساجد همراه با مطالعه موردی مسجدالنبی براساس آیات، روایات و سیره نبوی
یکی از شاخصههای مهم تمدن اسلامی، موضوع هنر و معماری است که از ابتدای شکلگیری، مسیر رو به تکاملی در برخورد با تمدنهای مجاور سپری کرده است. معماری اسلامی در عصر پیامبر(ص)، شناسنامه مخصوص به خود را با تأسیس مسجدالنبی در مدینه، سرشار از مفاهیم جاودانه، آغاز نمود. این «بنا» بهعنوان ایده ناب معماری اسلامی قابل بررسی است. اینکه مکانیابی مسجدالنبی به چه صورت بوده، علاوه بر تأثیرپذیری از محیط جغرافیایی منطقه یثرب با معیارهایی که در قرآن و روایات در خصوص ساخت مساجد مطرح شده، مطابقت داشته و در آن شاخصههایی چون تسلط بر فضای شهر، مرکزیت و … مورد توجه بوده است. مقاله حاضر مکانیابی را به روش تحلیلی ـ تطبیقی (آیات و روایات با روش پیامبر) مورد پژوهش قرار داده و ضمن بررسی شاخصههای مکانیابی مساجد براساس آیات و روایات، به تطبیق آن با سیره پیامبر(ص) میپردازد.
اهداف و ویژگیهای تاریخ در قرآن با تأکید بر تاریخ اسلام
قرآن کتابی تاریخی نیست، اما به موضوع تاریخ توجه کرده و حتی از آن برای نیل به اهداف خود استفاده کرده است. از اینرو گاهی به توصیف تاریخ پرداخته تا در پس تحلیل آن به هدف خود برسد و گاهی به سنتهای تاریخ و گاه به تاریخ انبیا، زمانی دیگر تاریخ اسلام یا تاریخ معاصر نزولش را مورد توجه قرار داده است. از اینرو اندیشمندان نیز از ابعاد مختلف به تاریخ در قرآن توجه کردهاند. این پژوهش بهدنبال پاسخ به سؤال هدف قرآن از پرداختن به تاریخ است؟ نیز ویژگیهای تاریخ مورد نظر قرآن ـ خصوصاً تاریخ اسلام ـ را جستجو میکند. به نظر میرسد قرآن اهداف ششگانهای را برای تاریخ مطرح کرده است و از نظر روشی و محتوایی دارای ویژگیهایی مشترک با دیگر کتب تاریخی از یک سو و ویژگیهای انحصاری از سوی دیگر است. روش این تحقیق تفسیری و تاریخی ـ تحلیلی است.
آموزه امت اسلامی در قرآن و بازاندیشی در قابلیتهای فرهنگی و تمدنی آن
تاکنون موضوع «امت» و «امت اسلامی» بیشتر با رویکرد علوم اجتماعی مورد توجه بوده و کمتر از منظر فرهنگی و تمدنی به آن پرداخته شده است. این نوشتار خواهد کوشید با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به مؤلفههای امت از منظر قرآن به تبیین مفهوم و نقش امت در فرایند ساخت تمدن اسلامی پرداخته تا وانماید که این نظریه چه قابلیتها و ظرفیتهایی در باروری فرهنگی و نیز تمدنسازی دارد. بدیهی است که «مدینهالنبی» و دوره رشد و شکوفایی تمدن اسلامی، صورت تاریخی و اساس تحلیل آن است. انسجام و همبستگی وثیق اجتماعی، آرمانسازی برای تحولات اجتماعی و کارکردهای هویتبخش ازجمله یافتههای این تحقیق در قابلیتها و ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی این آموزه میباشد. این جستار؛ «ایجاد عقیده مشترک»، «همسویی در اراده و اندیشه اقوام و ملل»، «درانداختن آیینهای همگانی»، «نفی مرزبندیهای قبیلهای، اجتماعی، قومی و نژادی» و «یکسانسازی و تمایزسازی توأمان» را از قابلیتها و کارکردهای هویتبخش آموزه امت اسلامی میداند.
مبانی متافیزیکی علوم طبیعی در تمدن اسلامی؛ بررسی موردی تأثیر آموزههای قرآنی بر دانش جغرافیا
تأثیرپذیری علم از مبانی متافیزیکی از مسائل بنیادین فلسفه علم است که ارتباط نزدیکی با مسئله اسلامیسازی علوم دارد. مقاله حاضر با تکیه بر دیدگاههای فیلسوفان جدید علم مانند پوپر، لاکاتوش، کوهن و برت و با الهام از آرای سید حسین نصر درباره ابتنای علوم اسلامی بر اصول دین اسلام، در بررسی موردی دانش جغرافیا کوشیده است بخشی از این اصول را که ملهم از قرآن است، شناسایی کند. با توجه به فراوانی چشمگیر منابع جغرافیایی در گستره تمدن اسلامی، در این مقاله سه کتاب صوره الأرض، معجم البلدان و تقویم البلدان واکاوی شدهاند. افزون بر نگاه خاص قرآن به سودمندی علم که بر کارکردهای دینی و اجتماعی دانش جغرافیا اثر گذاشت، به نظر میرسد این آموزهها نیز بر دانش جغرافیا تأثیرگذار بودهاند: سلسله مراتب هفتگانه هستی، پیوند جغرافیا با تاریخ و وجه عبرتآموزی آن، اماکن مقدس مذکور در قرآن و مؤلفههای جغرافیایی این جهانی قرآن مانند آب، گیاهان، حیوانات، کوهها و راهها.
بررسی منابع سیره نبوی؛ بازخوانی آرای رژی بلاشر
در دهههای پایانی قرن نوزدهم میلادی، چند تحقیق درباره تاریخ زندگی حضرت محمد6 با رویکرد بررسی انتقادی منابع انجام گرفت که حاصل آن تشکیک در روایتهای سیره و بی اعتمادی به همه منابع روایی و تاریخی اسلام بود. در چنین فضایی، رژی بلاشر در اثر خود، «مسئله محمد» ضمن تشریح مشکلات موجود برای استفاده از قرآن و دادههای کتابهای سیره به عنوان منابع شرح حال نویسی ادعا دارد که هر چند مستنداتی که امکان نگارش تاریخ زندگی پیامبراسلام6 را با جزئیاتی دقیق و منسجم فراهم سازد در دست نیست، با این وجود میتوان به کمک قرآن، تنها منبع معاصر پیامبر6، شرایط و فضایی را که رسالت پیامبراسلام6 در آن تکوین و تکامل یافت، باز آفرینی کرد. بلاشر در «مسئله محمد» که تحقیقی انتقادی درباره زندگی نامه پیامبراسلام6 است، شرح حال پیامبر6 را فقط بر اساس شواهد قرآنی تدوین میکند، و از اخبار و اطلاعات سیره، تنها به منظور تأیید داده های قرآنی بهره میگیرد.
