بررسی محتوایی زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره دارای مضامین عالیه و معارف بلند دینی است که در این معارف، اهلالبیت (ع) واسطه فیض الهی معرفیشده و مقامها و فضایلی برای ایشان بیان شده است. برخی با توجه به این مقامها پرسشهایی را مطرح کردهاند از جمله: منافات ظاهری عبارت «و ایاب الخلق الیکم و حسابهم علیکم» و ظواهر آیات قرآن. در این مقاله، نظریه جسم انگاری مطرح و مباحث بطلان آن، مباحث مرتبط با صفات الهی، تجلی صفات الهی از طریق مخلوقات برتر، نفی تعطیل و نفی تشبیه و پیامدهای نفی تعطیل و ارتباط نفی تشبیه و پیامدهای نفی تعطیل مطرح و ارتباط نفی تشبیه به بحث معاد و حسابرسی اعمال در معاد تبیین شده است. تفاوت دیدگاه مکتب اهلبیت (ع) با سایر مکاتب در صفات الهی نیز بیان شده است. نویسنده پس از تقسیمبندی صفات الهی، مخلوقات شریف و کریم را واسطه افعال الهی بر شمرده است.
سیاست اخلاقی در سیرهی امام رضا علیه السلام
دين اسلام به عنوان آخرين دين الهي و پيامبر اسلام (ع) به عنوان رسول خاتم و همچنين ائمه طاهرين (ع)، در جهت ايجاد ثبات روابط اجتماعي، جايگاه رفيعي را براي اخلاق قائل شده اند. امام رضا (ع) نيز با تلفيق دو مقوله مهم از حيات اجتماعي، يعني اخلاق و سياست، تصوير روشني از ضرورت به کارگيري روش هاي مبتني بر اخلاق به ويژه در حيطه رهبري جامعه مسلمين در قدرت سياسي ارائه کرده اند. در اين مقاله، اين نوع نگرش به قدرت سياسي، تعبير به سياست اخلاقي شده و تلاش شده تا مهمترين مولفه ها و شاخص هاي اين نگرش از ديدگاه حضرت رضا (ع) بحث و بررسي شود.
بررسی تاریخی زمینههای اعتقادی پیدایش واقفیه
توقف بر شخصی از اهلبیت (ع) بهعنوان آخرین امام و مهدی منتظر، مسأله بیسابقه و جدیدی نبوده است. گروهی از شیعیان که امام کاظم (ع) را مهدی و قائم منتظر میدانستند با نام واقفیه یا واقفه شناختهشدهاند. این گروه ضمن اینکه بخش وسیعی از توان و فرصت حضرت رضا (ع) را مصروف خود ساخته بودند، از جهات متعدد تهدیدی جدی برای تفکر اصیل شیعی بهحساب میآمدند. به همین مناسبت واکاوی ماهیت و شخصیتهای جریان مذکور، از زوایای مختلفی موردتوجه پژوهشگران و تحلیلگران مطالعات اسلامی قرار گرفته است. این پژوهشگران اغلب، انگیزهها و باورهای شخصی پایهگذاران واقفیه را عامل اصلی پیدایش این جریان برشمردهاند؛ اما نوشتار حاضر با روش سند پژوهی ضمن بررسی باورهای دینی و آموزههای اعتقادی جامعه شیعی آن روز، در پی اثبات این مدعاست که اندیشه واقفیه معاصر امام رضا (ع)، استمرار و نسخة تکاملیافتهای از انحراف نخستینی است که در حاشیه دو اصل شیعی «امامت» و «مهدویت» شکلگرفته و در مقاطع مختلف ظهوری اقتضایی داشته است.
مشرق آفتاب عقل، بحثي تطبيقي در «نورمحمدي» و تفسير آيه «نون و القلم» در تفسير عرفاني منسوب به امام جعفر صادق علیه السلام
در احاديث رايج در متنهای عرفاني، نور محمدي و عقل، نخستين آفریدهها به شمار میروند. انطباق نور و عقل و قلم با چهره اسطورهای پيامبر اسلام (ص) در متنهای عرفاني، نشاندهنده نفوذ بعضي عقايد پيش از اسلامي در اين زمينه نيز هست و رد پاي عقايد زرتشتي و مانوي و عهد عتيق را منعكس میسازد. مقاله حاضر به بررسي مشتركات عرفان اسلامي و عرفان پيش از اسلام در زمینه عقايد مربوط به نور اختصاص دارد.
گونهها و روشهای تفسیری امام باقر علیه السلام در مصادر روایی فریقین
روششناسى تفسير امام باقر (ع) وقتى ضرورت و اهميت دارد كه بدانيم عصر اين بزرگوار دوران فرازها و فرودهاى فرقههاى مذهبى و غیرمذهبی است. تلاشهای فكرى و فرهنگى معتزله، مرجئه، اهل قياس، غلات، همراه خوارج و اهل کتاب، از ویژگیهای عصر امام باقر (ع) است كه بهکارگیری روشهای مختلف تفسير قرآن از سوى امام گوياى حضور فرهنگى و فكرى فرقههاى مذكور است. مقاله حاضر با روش توصيفى ـ اسنادى، با تتبّع در روايات تفسيرى اين امام همام در مصادر روايى فريقين ـ بهویژه اهل سنّت ـ به دنبال شناخت روش ايشان در تفسير قرآن است و بيان مىدارد كه امام، زمانى قرآن را به نطق درآورده، از آن براى تفسير كلام الهى استفاده نمودهاند و گاهى در حوزه معناشناسى به تبيين واژگان آيات الهى پرداختهاند، جرى و تطبيق، استفاده از عقل و برهان، بهرهگيرى از اسباب نزول و … از ديگر روشهای تفسيرى امام است كه مطرح مىشود.
نقد و بررسي روايات «قليل الحديث» بودن امام سجاد علیه السلام
ائمّة معصومین (ع) و ازجمله امام سجّاد (ع)، با توجّه به منصب مهمّ الهی که عهدهدار بودند، در راستای حفظ، رشد و نمو اسلام و نیز هدایت مردم، تلاشهای بسیار نمودهاند. از جملة آن تلاشها، سخنان و احادیث فراوان است که با توجّه به فعالیتهای گستردة آنها، کثیر الحدیث بودنشان امری انکارناپذیر به نظر میرسد؛ ولی همانگونه که در تاریخ حدیث گزارششده، گاهی افرادی جهت تضعیف شخصی، حدیثی جعل و یا از روی خطا و تدلیس تغییراتی در متن حدیث ایجاد کردهاند. درنتیجه مطلبی نادرست ارائه و به دست متأخرین رسیده و بر این اساس قضاوتهای نادرستی (بهویژه از سوی خاورشناسان) ارائهشده است. نسبت به امام سجاد (ع) نیز، روایاتی باصفت «قلیل الحدیث» بودن جعلشده است. این مقاله درصدد بررسی و نقد این روایات و مبرّا دانستن آن حضرت، از صفت «قلیل الحدیث» بودن با ارائة ادّلة گوناگون است.
نقدی بر تردیدهای سلفیان در باب شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام
امام حسن مجتبی (ع) یکی از مصادیق آیه تطهیر و اهلبیت پیامبر اکرم نزد تمام مسلمانان به شمار میآید. آن حضرت در طول زندگی با مشکلاتی روبرو شدند که یکی از آنها معاویه بود که در برابر حضرت قرار داشت. پس از شهادت حضرت علی (ع) معاویه که امام حسن (ع) را مانعی عمده بر سر راه نقشههای خود میدید، برای هموار کردن خلافت فرزندش، درصدد از بین بردن حضرت برآمد تا اینکه ایشان را به شهادت رساند. جریان شهادت امام مجتبی (ع) با سمی که معاویه آماده کرده بود، از قضایایی است که اندیشمندان اهل سنت بهطور فراوان به آن پرداخته و این ماجرا را نقل کردهاند، اما برخی برای تبرئه معاویه از این جنایت، آن را انکار و شبهاتی دراینباره مطرح کردهاند که در این نوشتار به بررسی آنها پرداخته میشود.
فرا نقش هدایتگری و سیره اجتماعی فاطمه سلام الله علیها درآمدی روششناختی
سیره اجتماعی فاطمه (ع) را بر اساس تعامل بین شبکه ارتباطات اجتماعی آن حضرت و مؤلفههای مؤثر بر منزلت ایشان، میتوان به دست آورد. منزلت ایشان از سه خاستگاه متأثر بود: نخست برخورداری از سرشتی پاک، دیگری وابستگی به خانوادهای پاک و برگزیده و سوم شهروندی جامعه اسلامی. شبکه ارتباطات اجتماعی فاطمه (ع) را نیز خانواده، خویشاوندان، خواص صحابه پیامبر (ص) و صاحب نفوذان مدینه، زنان مدینه، مراجعهکنندگان برای تقاضاهای مالی یا علمی و سرانجام توده مردم تشکیل میداد. هدایتگری بهمثابه یک فرانقش همه نقشها و ابعاد سیره اجتماعی فاطمه (ع) را زیرمجموعه خود قرار میدهد. در این مقاله، بخشی از یافتههای مربوط به سیره اجتماعی فاطمه (ع) با محوریت ارائه الگوی زیستی همسان با توده مردم و معطوف به فرانقش هدایتگری بهعنوان درآمدی بر شناخت سیره اجتماعی آن بانوی بزرگوار، موردبررسی قرارگرفته است.
سیره اقتصادی و معیشتی پیامبر اعظم (ص)
نیاز انسانها به مواهب طبیعی، اقتصاد و معیشت در زندگی مادی، امری ضروری است و در این اصل کلی تفاوتی میان انسانها نیست. آنچه منشأ تفاوت در اخلاق اقتصادی انسانهاست نوع رفتار آنان در کسب روزی و معیشت و درآمد، و نیز چگونگی بهرهگیری و مصرف است. پیامبر اعظم (ص) در این دو عرصه (درآمد و مصرف) ویژگیهای درسآموزی دارد. ایشان در عرصه درآمد، همچون دیگران به فعالیتهایی مانند چوپانی، تجارت و زراعت اشتغال داشت، و ضمن اینکه از جلب روزی از راههای معنوی نیز غافل نبود، بهوقت ضرورت، قرض هم میکرد. اهتمام آن جناب بر حلال بودن درآمد قابلتوجه است. در عرصه مصرف نیز قناعت و ساده زیستی، عدالت و احتیاط در مصرف بیتالمال، پرهیز از اسراف و تبذیر، و بالأخره انفاق درراه خدا از اصول قابلتوجه در سیره اقتصادی پیامبر اعظم (ص) است.
کرامات و معجزات امامان (علیهم السّلام)
آیا اعتقاد به کرامات و قدرت فوق طبیعی برای غیر خداوند شرک است؟
دروغ شاخدار!
برگرفته شده از جلد 3 ص 211 کتاب شریف الغدیر
بررسی روایاتی درباره قیام پیش از ظهور حضرت مهدی (ع)
از جمله موضوعات دینی که مورد اختلاف است و دستاویزی برای مخالفان حکومت اسلامی شده، روایاتی است که قیام و اقدام به تشکیل حکومت را در زمان غیبت حضرت حجت عجل الله تعال فرجه الشریف نهی می کند. امّا نویسنده تنها از منظر روایات به آن می پردازد و اخباری که در مجامع حدیثی آمده مطمح نظر قرار داده، به ارائه و نقد آنها اقدام می کند.
