امامت عامه و خاصه در احادیث امام رضا (ع)
در این مقاله، با بررسی اصل امامت عامه و خاصه از منظر امام رضا علیه السلام روشن میشود که «امامت» یکی از اصول مورد توجه آن حضرت بوده، جایگاهی بلند در احادیث آن حضرت دارد، آن حضرت صفات و ویژگیهای امام را بصورت مفصل بیان کرده است؛ از جمله اینکه: امامت، اساس اسلام و امام، رهبر دینی مردم است. امام، الگوی مردم در اعمال عبادی و غیر عبادی است. امام، مایه سربلندی مسلمانان و ضامن اجرای قوانین الهی است. امامت، با قانونگذاری و هدایت گری جامعه را نظام مند میکند. امام، رهبر سیاسی مردم است که از دین دفاع میکند و نقشی دشمن شکن دارد. امام مایه شفاعت امت در رستاخیز و پناهگاه مردمان و نماینده خدا و حجت او در زمین است. مقام امامت همان جایگاه پیامبران الهی بلکه بالاتر از مقام نبوت است. امام، شخصیتی معصوم از گناه و لغزش است که فرشتگان با او سخن میگویند و مورد تأیید روح القدس است؛ دعایش مستجاب و از امور غیبی با خبر است. و در نهایت، امام، نور جهان افروز و آب حیات است که هر کس از او جدا شود، به ورطة گمراهی میغلطد. با توجه به صفات فوق، بشر عادی نمیتواند امام معصوم را بشناسد و نصب کند و امامان از سوی خدا نصب میشوند. نخستین امامان، حضرت امام علی علیه السلام بوده و آخرین آن ها حضرت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است که از نسل امام رضا علیه السلام میباشد و حضرت عیسی علیه السلام پشت سر آن حضرت نماز میگزارد. در پایان مقاله، به پیامدهای جدایی مردم از امامت اشاره شده که همانا گمراهی و هلاکت است. نیز به پیامدهای غلو در بارة امامان اشاره شده که افتادن در دام کفر و شرک است.
دگرگونیهای فكری و فرهنگی عصر امام کاظم (ع)
عصر امامت موسی بن جعفر (ع) (148 ـ 183 ق) همزمان با چهار خلیفه عباسی بود. در این دوره در جهان اسلام، دگرگونیهای فکری و فرهنگی گستردهای به وجود آمد. از یکسو، رشد و گسترش فرقههایی همچون مرجئه، معتزله، خوارج و غالیان در میان مسلمانان را شاهد هستیم و از سوی دیگر، فرقههای جدید فقهی اهل حدیث همچون حنفی، مالکی و شافعی ظهور کردند. در این عصر پیروان آیینهای یهودی، مسیحی، زرتشتی و صابئین در کنار مسلمانان زندگی میکردند و بر دامنه تغییرات فرهنگی اثرگذار بودند. امام کاظم (ع)، در این آشفتهبازار فرهنگی، یکی از کارگزاران اثرگذار فکری به شمار میآمدند که برای اصلاح این آشفتگی، راهبردهای مهندسی فرهنگی مبتنی بر معارف اصیل قرآن، سنت نبوی و معارف اهلبیت را تدوین و اجرا میکردند. در این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی، دگرگونیهای فکری و فرهنگی جهان اسلام همراه با تبیین شرایط تغییر و کارگزاران آن بررسی خواهد شد.
امام صادق (ع) و شکلگیری مکتب جعفری
حضور و نقش امامان شیعه تنها در حوادث سیاسی و اجتماعی مؤثر نبوده است، بلکه نقش فرهنگی و علمی آن شخصیتها توانسته است در شکلگیری و بنیاد فرهنگ اسلامی بهطور عام و فرهنگ تشیع بهطور خاص غیرقابلانکار باشد. امام صادق (ع) بهعنوان شخصیتی دانشمند به پایهگذاری مکتبی پرداخته است که علاوه بر ایجاد روشی نوین در آموزش، اصلاح افکار و بنیانگذاری فرهنگ اصیل شیعه، بهنوعی باعث تحول اساسی در اجتماع زمان خود و حتی قرون آیندهی فرهنگ و تمدن اسلامی شده است که بیشک حیات و حضور فرهنگ تشیع در جهان امروزی و حتی در افقهای آینده مدیون مجاهدت و زحمات آن مرجع و امام دانشمند میباشد و تنهاترین افتخار ما حضور در فرهنگی است که شایستگی اسمگذاریاش به نام فرهنگ و تمدن جعفری و یا تشیع امامیه بهعنوان میراث گرانبهای ایشان است.
امام باقر (ع) و مقابله با خلفای جور؛ پیامدها و نتایج آن بر اندیشه سیاسی شیعه
زندگی سیاسی امام محمد باقر (ع) و سیره عملی آن حضرت در مبارزه با خلفای جور تاکنون از حیث اهمیتی که برای اندیشه سیاسی شیعه داشته، مورد توجه قرار نگرفته است. در این مقاله از خلال بررسی مواجهه آن حضرت با خلفای اموی زمانشان میتوان مفرداتی اساسی در اندیشه سیاسی شیعه را که امام محمد باقر (ع)، واضع آن بود، دریافت. تأکید بر هویت مستقل شیعی و پیراستن آن از آنچه این هویت مستقل را مخدوش میکرد، بیان خصائص امام در نزد شیعه بهنحویکه آن را از سایر گونههای امامت نزد فرق دیگر ممتاز گرداند و با امامت بالسیف، امامت غیر منصوص و یا غلو در بیان صفات امام مشتبه و مغلوط نگردد و بالاخره طرح «تقیه» بهمنزله استراتژی مبارزه سیاسی شیعه، بخشی از تعالیم سیاسی امام محمد باقر (ع) است که از خلال مبارزات سیاسی آن حضرت با خلفای جور اموی مستفاد میگردد.
اجازات روایی صحیفه سجادیه در قرن یازدهم
صحيفه سجاديه، به جهت اعتبار سندى و متنى، مورد توجّه محدّثان بزرگ شيعى بوده است. در اين گفتار، چهارده اجازه روايتى از عالمان قرن يازدهم میخوانیم، ازجمله: ملا محمدتقی صوفى قزوينى، ميرداماد، ملا محمدتقی مجلسى، شيخ صالح بحرانى، آقا حسين خوانسارى و سيد نعمتالله جزائرى. نگارنده، تمام اين اجازات روايتى را، از نسخههای خطى صحيفه سجاديه برگرفته است.
آداب معاشرت در كلام امام حسن مجتبى (ع)
ازآنرو كه توجه و بررسى در زندگى ائمّه اطهار (ع) بهعنوان پيشتازان مسير كمال و سالكان حقيقى راه دوست، براى شيعيان متأسى بسيار حائز اهميت است و نيز به دليل آنكه انسان موجودى اجتماعى است و علم به آداب معاشرت در حسن معاشرت او بیتأثیر نمیباشد، بررسى كلام آن بزرگواران پيرامون اين مبحث لازم و ضرورى به نظر میرسد. تحليل مجموعه گفتار امام حسن مجتبى (ع)، بهعنوان نمونه تمامعیار انسان كامل در باب آداب معاشرت، بهطورقطع چراغ فروزانى براى دوست داران وصول به صراط مستقيم میباشد. هدف پژوهش، آشنايى با آداب معاشرت و سازوكارهاى آن در متون دينى با تأكيد بر كلام امام مجتبى (ع) است. تلاش در جهت كاربردى كردن آثار و دستاوردهاى حاصل اين تحقيق براى نسل جوان و آگاهى ايشان از «انديشه ناب امام حسن (ع)» بهعنوان دومين راهبر دينى اين مقاله میباشد.
سیره سیاسی حضرت زهرا (س) در مقام انسان کامل
سیمای حضرت زهرا (س) در روایات اهل تسنن چکیده: هرچه انسان در اتصاف به کمالات واجبالوجود قوییتر باشد، به مبدأ واجبالوجود نزدیکتر و آثار وجودی او بیشتر است؛ چنانکه انسان کامل مجمع اسماء و صفات خداوند است. از منظر قرآن کریم منصب هدایتگری از آن انسانهای کاملی است که از عیوب اخلاقی و نفسانی مبرا بوده و از «ظلم» به معنای عام آن معصوم باشند. قول و فعل و تقریر چنین انسانی حجیت دینی داشته و او به اقتضای وظیفه دینی به امر اقامة دین و اجرای حدود و دفاع از حریم دین خدا میپردازد. حضرت زهرا (س) مصداق بارز «تطهیر الهی» است که بهدوراز هرگونه تمایل فردی و با دو شیوه اقامه ادلّه و وصیت سیاسی، به حراست از دین و حمایت از وصی بلافصل رسول خدا پرداخته است و در همه اقوال و اعمال و تقریراتش، جانب دین را لحاظ نموده و خیرخواه امت بوده است؛ فلذا پیروی از سیره متعالی ایشان میتواند راهگشا و کارساز باشد.
روابط و مناسبات امت اسلامی در برخورد با سایر ملل و ادیان با تکیه بر سیره پیامبر اکرم (ص)
این نوشتار درصدد است تا سبک زندگی امت اسلامی در ارتباط با ادیان دیگر در حوزه روابط و مناسبات را با تکیهبر سیره پیامبر اکرم (ص)، باهدف تبیین صحیح یکی از ابعاد سبک زندگی اسلامی و تصحیح نگرشهای دیگران نسبت به امت اسلامی تحلیل نماید. برای نیل به این مقصود، با استفاده از روش تاریخی و توصیفی ـ تحلیلی، اصول کلی حاکم بر روابط مسلمانان با غیرمسلمانان از دیدگاه قرآن، برخورد پیامبر با اهل کتاب ذمی بهویژه یهودیان، سیره پیامبر اکرم (ص) نسبت به اهل کتاب معاهد و مهادن با توجه به پیمانها و نامههای پیامبر و سرانجام، برخورد ایشان با اهل کتاب محارب موردمطالعه و بررسی قرار گیرد و اثبات گردد که سیره پیامبر (ص) و بهتبع آن، مسلمانان با تمام پیروان ادیان دیگر مسالمتآمیز بوده و تنها در صورت تعرض خصمانه آنان، با عکسالعمل دفاعی و قاطعانه پیامبر و مسلمانان مواجه میشد.
زیارت
میزان در توحید عبادی و زیارت صحیح چیست؟
معیارهای تطبیق نشانههای ظهور
ظهور امام مهدی (ع) نشانههایی دارد؛ نشانههایی که مطرح شدن آنها از سوی پیشوایان دینی همراه با مقاصدی بوده است. تحقق برخی از این مقاصد در گرو تطبیق نشانهها بر مصادیق خارجی است. این تطبیق اولاً نیازمند ضوابط و معیارهایی است که ما را به مصداق واقعی نشانهها راهنمایی کند، ثانیاً در مسیر آن، دو مشکل اساسی وجود دارد: نخست این که همیشه احتمال وجود مصادیق دیگری برای نشانهها وجود دارد و دوم اینکه برای نشانهها میتوان مصادیق جعلی ساخت. از این رو نیازمند معیارهایی هستیم که بتوانیم در روند تطبیق از آن پیروی کرده و از دشواریهای یاد شده عبور نماییم. ضوابط یادشده بدین قرارند: نخست این که تطبیق باید همراه با یقین باشد؛ دوم، مصداق مورد نظر باید تمام ویژگیهای یاد شده برای نشانۀ مربوط را بالفعل دارا باشد؛ سوم، جریان تطبیق نباید به تأویل روایات بینجامد؛ چهارم، تطبیق باید با ضوابط و چارچوبهای کلی دین هماهنگ باشد و تطبیق نباید موجب زیر پا گذاشته شدن یکی از ضوابط دین شود؛ پنجم این که در جریان تطبیق باید نشانههایی که در آنها احتمال وجود مصادیق جعلی وجود دارد، بر نشانههایی که جعل شدنی نیستند عرضه شوند. با توجه به پنج معیار یاد شده، میتوان به مصادیق واقعی نشانههای ظهور که احتمال تعدد مصداق و جعل در آنها نمیرود دست یافت.
سیری در سیره فردی و اجتماعی امام حسن عسکری (ع) (2)
امام حسن عسکری علیه السلام در روز جمعه هشتم ربیع الثانی 232 هجری قمری در مدینه منوره چشم به جهان گشود. پدر بزرگوار آن حضرت امام هادی علیه السلام و مادر مکرمه اش بانوی عارفه ایست که به نام های «سلیل»، «حدیثه»، و «سوسن» خوانده می شود.
پژوهشی درباره زیارتهای جامعه
زيارت پيشوايان معصوم (ع) آدابي دارد. ازجمله آن آداب، خواندن زیارتنامهها و اذكار مخصوصي است كه از ائمه (ع) به دست ما رسيده است. عالمان امامي اين زیارتنامهها و اذكار را در مطاوي كتابهاي حديث يا در مؤلفاتی مستقل ثبت کردهاند. در ميان زیارتنامههاي مأثور، زیارتهایی هست كه با عنوان (زيارت جامعه) شناخته میشود. از ميان زیارتهای جامعه، دو زيارت جامعه كبيره و جامعه صغيره از شهرتي ويژه برخوردار است. نگارنده در اين مقاله پس از توصيف زیارتهای جامعه، با مراجعه به كتب اهلفن مقدار اعتبار و ضعف و قوت اين دو زيارت را بررسي كرده و به اين نتيجه رسيده است كه با صرفنظر از صحت مضامين اين دو زيارت، سند زيارت جامعه صغيره از زيارت جامعه كبيره از قوت و استحكامي بيشتر برخوردار است.
