گفتمان و زمانه سیاسی امام موسی کاظم علیه السلام
غیر از شناخت گفتمان سیاسی امامان معصوم شیعه که در تعارض با گفتمان سیاسی امویان و عباسیان بود، توجه به عنصر مقتضیات زمانه یا فضا و شرایط حاکم بر دوره آنان ضرورت تام دارد؛ زیرا تأثیر این عنصر، سبب اختلاف در مواضع و عملکرد سیاسی آنان در دورههای مختلف تاریخی است. در این پژوهش بر آنیم با استناد به شواهد تاریخی و تحلیل آنها، تأثیر عنصر زمانه را به لحاظ سیاسی، بر مواضع سیاسی امام موسی کاظم (ع) بررسی کنیم و نشان دهیم که هرچند آن حضرت متناسب با زمانه سیاسی دوره امامت خود، سیاست تقیه را اتخاذ و از هرگونه همکاری با عباسیان و یا اقدام بر ضد آنان کنارهگیری کرد، اما بنا بهضرورت و بر مبنای گفتمان سیاسی پدران خود، نسبت به حکومت عباسی، به اعتراضِ آشکار یا ضمنی میپرداخت و سرانجام همین مواضع و مبارزه با سلطه و اقتدار بلامعارض سیاسی عباسیان در عصر خلافت هارون بود که به حبس و شهادت آن حضرت انجامید.
امام صادق علیه السلام و شکلگیری مکتب جعفری
حضور و نقش امامان شیعه تنها در حوادث سیاسی و اجتماعی مؤثر نبوده است، بلکه نقش فرهنگی و علمی آن شخصیتها توانسته است در شکلگیری و بنیاد فرهنگ اسلامی بهطور عام و فرهنگ تشیع بهطور خاص غیرقابلانکار باشد. امام صادق (ع) بهعنوان شخصیتی دانشمند به پایهگذاری مکتبی پرداخته است که علاوه بر ایجاد روشی نوین در آموزش، اصلاح افکار و بنیانگذاری فرهنگ اصیل شیعه، بهنوعی باعث تحول اساسی در اجتماع زمان خود و حتی قرون آیندهی فرهنگ و تمدن اسلامی شده است که بیشک حیات و حضور فرهنگ تشیع در جهان امروزی و حتی در افقهای آینده مدیون مجاهدت و زحمات آن مرجع و امام دانشمند میباشد و تنهاترین افتخار ما حضور در فرهنگی است که شایستگی اسمگذاریاش به نام فرهنگ و تمدن جعفری و یا تشیع امامیه بهعنوان میراث گرانبهای ایشان است.
امام محمد باقر علیه السلام و جدالهای کلامی سیاسی عصر اموی
عصر اموی، دوران تبدیل شدن مناظرههای کلامی نخستین در عهد خلفای راشدین، به جدالهای کلامی سیاسی است. در این دوران جدالهای کلامی سیاسی خاصی در میان گروهها و مکاتبی همچون مرجئه، خوارج، معتزله، زیدیه و … است؛ جدالهایی که تأثیر بسزایی بر تحولات سیاسی اجتماعی این دوران داشت. امام باقر در این دوران با شرکت در مناظرهها و جدالهای کلامی سیاسی این دوران از دو زاویه در فراهم ساختن زمینههای تأسیس و تدوین مکتب امامیه نقش ایفا نمودند. از سویی، فعالیتها و مناظرههای امام خصلتی کلامی داشت و مبانی و اصول مکتب امامیه را در کنار نقد مبانی و اصول کلامی دیگر مکاتب تدارک می-نمود، از سوی دیگر با نقد دستگاه سیاسی حاکم و فکر سیاسی رایج، بنیانهای فکر سیاسی شیعه امامیه را ارائه میکرد. مقاله حاضر با گزارش جدالهای کلامی سیاسی عصر اموی، تلاش امام باقر در قالب مناظرهها و جدالهای کلامی سیاسی مذکور را توضیح میدهد.
ادبیات سخنان امام سجاد علیه السلام و صحیفه سجادیه
نیایشهای امام سجاد (ع) در صحیفه، سرشار از مضامین لطیف و دلپذیر است. این دعاها نشانة ذوق سرشار، روح متعالی، بزرگی شخصیت و دردآشنایی آن حضرت (ع) است. خوانندة این دعاها با اندکی ژرفنگری و تأمل، لذتی معنوی و روحانی احساس میکند که همة لذتهای مادی با آن برابر نیست و درمییابد که این کتاب، صحیفة معرفت است. باوجود پژوهشهای فراوانی که پیرامون این کتاب انجام پذیرفته است، جنبة ادبی و هنری آن کمتر موردبررسی قرارگرفته است. در این مقاله پس از مقدمه و نگاهی به اوضاع سیاسی- اجتماعی زمان امام سجاد (ع)، ضمن تبیین ادبیات عصر امام سجاد (ع)، ادبیات کلام امام (ع) در صحیفه سجادیه موردبررسی قرار میگیرد.
امام مجتبی علیه السلام و تربیت فرزندان شجاع
این مقاله به سه نکته مهم درباره شخصیت حضرت مجتبی (ع) اشاره دارد: 1. صلح امام حسن (ع) زمینهساز قیام عاشورا است و این دو حادثه مکمل همدیگرند. 2. پیشوای دوم همانند سایر امامان شیعه، شخصیتی کامل در تمام ابعاد و در علم و فضایل اخلاقی بهویژه شجاعت و سیاست است؛ 3. بسیاری از شخصیتهای انقلابی و ظلمستیز در تاریخ عصر اموی و عباسی از فرزندان امام مجتبی (ع) به شمار میآیند.
شیعه و دفاع از حریم آن در خطبههای حضرت زهرا سلام الله علیها
«شیعه» نامی آشنا در فرهنگ توحید بوده و قرآن بزرگترین شاهد این گفتار است. در قرآن، حضرت ابراهیم (ع) «شیعه» نامیده شده است; زیرا ادامهدهنده جریان توحیدی حضرت نوح (ع) بود. پیامبر اکرم (ص) و حضرت علی (ع) نیز شیعه بودند. «تشیع» راهی جدا یا منشعب از اسلام نیست، بلکه امتداد خط حضرت محمد (ص) و استمرار طریق توحید است. روشن است که درراه خدا و جریان توحیدی، انتخاب خلیفه و وصی پیغمبر همانند انتخاب پیامبر، فقط به دست خدا و بهفرمان او انجام میگیرد. این همان اعتقادی است که شیعه را از دیگران ممتاز میگرداند. حضرت زهرا (س) در خطبه مبارک خود، به دفاع از این بینش میپردازد و در مقابل تمام جریاناتی که تا آن زمان پدید آمده بودند یا در آینده بهتبع آنها میتوانستند پدید بیایند، ایستاده، مخالفت صریح خود را اعلام میکند; زیرا نتیجه آنها را بسیار شوم میداند که جز خونریزی و بدبختی ثمرهای نخواهد داشت، درحالیکه اگر همان جریان برگزیده الهی که در رهبری حضرت علی (ع) متجلی بود، پس از رسول اکرم (ص) ادامه مییافت، یقیناً به خوش بختی و سعادت تمام جوامع بشری منتهی میشد و اسلام آیندهای روشن و درخشان میداشت که در سایه آن، مردم درنهایت آسایش و رفاه، از نعمتهای فراوان مادی و معنوی بهرهمند میشدند و درهای برکت از آسمان و زمین برایشان گشوده میگشت; ولی افسوس!
حمایتهای غيبي در زندگي پيامبراكرم صل الله علیه وآله
مطالعه و بررسی تاریخ زندگی پیامبر اکرم (ص) بهروشنی دلالت میکند که حضرت همواره از امدادهای غیبی و حمایتها و عنایتهای ویژه الهی بهرهمند بود. این حمایتها که در مراحل مختلف زندگانی ایشان رخ داد، ابعاد گستردهای داشته که در این نوشتار با استناد به آیات قرآنی و نیز نیمنگاهی به حدیث و تاریخ، به مواردی از آن پرداخته شده است.
زیارت امامان علیهم السّلام
چرا به زیارت قبول اولیا میرویم؟
برترین یار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم
برگرفته شده از جلد 4 ص 103 کتاب شریف الغدیر
ندای آسمانی نشانه ظهور
برای ظهور حضرت مهدی (ع) در احادیث پیشوایان معصوم (ع)، نشانههایی ذکر شده است. این نشانهها در مدت زمانی طولانی به تدریج به وقوع میپیوندد. در این میان برخی از نشانهها نزدیک ظهور حضرت مهدی (ع) تحقق مییابد و برخی دیگر ممکن است سالها پیش از ظهور آن حضرت اتفاق بیفتد. همچنین در احادیث پیشوایان معصوم (ع) بر برخی از نشانهها تأکید بیشتری شده و از آنها با صفت قطعی و حتمی یاد شده است. از نشانههایی که نزدیک و متصل به ظهور حضرت تحقق مییابد و در احادیث پیشوایان معصوم (ع) بر آن تأکید فراوانی شده، ندای آسمانی است. در مراحل مختلف ظهور حضرت مهدی (ع) نداهای گوناگونی شنیده خواهد شد، که هریک از آنها بر حقانیت قیام آن حضرت دلالت میکند و برای حق جویان و حق پویان هرگونه شک و شبههای را برطرف میکند؛ ولی ندایی که معروف است و در احادیث پیشوایان معصوم (ع) بیشتر از آن سخن به میان آمده، ندایی است که در آغاز ظهور حضرت مهدی (ع) شنیده خواهد شد. در این مقاله، نخست به بیان ویژگیهای این ندا خواهیم پرداخت و در پایان از دیگر نداها نیز سخن خواهیم گفت.
گوشههایی از تلاش علمی امام حسن عسکری (ع)
امام حسن عسکری علیه السلام در روز جمعه هشتم ربیع الثانی 232 هجری قمری در مدینه منوره چشم به جهان گشود. پدر بزرگوار آن حضرت امام هادی علیه السلام و مادر مکرمه اش بانوی عارفه ایست که به نام های «سلیل»، «حدیثه»، و «سوسن» خوانده می شود. وی از بانوان نیکوکار و دارای بینش اسلامی بود و در فضیلت او همین بس که پس از شهادت آن حضرت پناهگاه و نقطه اتکای شیعیان در آن دوران بحرانی و پر اضطراب بود. مجموع عمر حضرت امام حسن عسکری علیه السلام به 28 سال می رسد و آن حضرت سرانجام در هشتم ربیع الاول 260 ه.ق به دسیسه معتمد عباسی در شهر سامرا به شهادت رسید.
کتابشناسی «زیارت جامعه کبیره»
زیارت جامعه کبیره، معروف ترین زیارت ائمه اطهار است که اختصاص به زمان و مکان ویژه ای ندارد و در هر زمان و جایگاهی می توان امام را بدان زیارت نمود. جامعه کبیره که به فرموده علامه مجلسی: از جهت سند، صحیح ترین زیارات و از نظر موارد، جامعترین آن ها و از دیدگاه الفاظ، فصیح ترین آن ها و از نظر مفهوم، بلیغ ترین آنها و از نظر مرتبه، والاترین آن ها است.
