بررسی تاریخی آیه مباهله و بازتابهای کلامی آن
آیه مباهله از جنجالیترین آیات قرآن کریم است. سنت مباهله از دیرباز در بین اقوام سامی رواج داشته و افزون بر قرآن در کتابهای مقدس دیگر نیز به مواردی از آن اشاره شده است. مباهله مذکور در قرآن، به ماجرای گفتگو و مناظره مسیحیان «نجران» با پیامبر (ص) اختصاص دارد که سرانجام، به دلیل امتناع مسیحیان از پذیرش دعوت پیامبر (ص) طرفین توافق کردند دست به مباهله زنند و از خدا بخواهند راستگو را از دروغگو تمایز دهد. این مباهله در میانه راه به دلیل امتناع مسیحیان متوقف شد و به انجام نرسید؛ اما همراهی اهلبیت پیامبر (ص) با ایشان در این حادثه، زمینه گستردهای برای مجادلات کلامی بین فرق و مذاهب اسلامی پدید آورده است. بیشتر مفسران از این آیه برای اثبات فضیلت اهلبیت (ع) استفاده کردهاند و شیعه، علاوه بر آن، از این آیه برای اثبات معتقدات دیگری چون عصمت و امامت بلافصل امام علی (ع) استفاده کرده است. در این مقاله، به بررسی دیدگاههای کلامی پیرامون آیه مباهله پرداخته شده است. ابتدا واژه مباهله از نظر لغوی و اصطلاحی تعریف شده است، سپس ماجرای تاریخی مباهله پیامبر (ص) با مسیحیان نجران از منابع تاریخی و اسباب نزول گزارش شده است. در بخش اصلی مقاله، به برداشتهای کلامی از آیه مباهله در اثبات افضلیت اهلبیت (ع) و اولویت امام علی (ع) به خلافت، از نظر شیعه پرداخته شده و دیدگاههای رقیب نیز گزارش و بررسی شده است.
بازخوانی امی بودن پیامبر اسلام صلی الله عیله و آله
در موضوع توانمندی رسول خدا (ص) بر خواندن و نوشتن یا عدم توانایی آن حضرت، از دیرباز اختلافنظر بوده است. بسیاری گفتهاند آن حضرت تا پایان عمر خواندن و نوشتن نمیدانسته است. این کسان برای اثبات ادعای خود به واژهامی و امیین استدلال کردهاند که در فرهنگ لغت به فرد بیسواد معنی شده و در قرآن درباره پیامبر (ص) بهکاررفته است و صلح حدیبیه را دلیل آوردهاند. استدلال این کسان از چند جهت باطل است. در برابر اینها افرادی بر این باورند که رسول خدا (ص) میتوانسته بخواند و بنویسد و دلایلی آوردهاند. به موضوع امی -بودن رسول خدا (ص) میتوان از منظر مقام معنوی و حقیقت وجودی آن حضرت، آیات، روایات، عقل و جریان طبیعی نگریست. کندوکاو در آیات قرآن و روایات و بررسیهای عقلانی ثابت میکند که آن حضرت میتوانسته بخواند و بنویسد.
یاد خدا در سیره نظامی رسول خدا صلی الله علیه و آله، امیرمؤمنان علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام
پژوهش در سیره معصومان (ع) برای معرفی آن اسوههای حقیقی به جامعه، ضروری است. سیره آن بزرگواران را میتوان در ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بررسی کرد. یکی از محورهای سیره معصومان (ع)، سیره نظامی آن بزرگواران است که ابعاد مختلفی دارد. یک بعد آن توجه به خدا و استمداد از او در تمام شرایط نظامی است. در این نوشتار ابعاد سیره معصومان (ع) در این موضوع بررسیشده است. بدین منظور پس از جمعآوری نمونههای فراوانی از سیره آن بزرگواران به دستهبندی و تجزیهوتحلیل آن پرداخته شد. درروش آن بزرگواران توجه به خداوند، استمداد از او و توجه دادن دیگران به این امر، در تمام شرایط نظامی اعم از آمادهسازی سپاه، سختیهای میدان جنگ، شکستها، پیروزیها و مقابله با توطئهها و فتنهها، بسیار پررنگ و برجسته است.
نقدی بر دیدگاه مستشرقان درباره نقش جهاد در گسترش اسلام (در عصر پیامبر اکرم)
گسترش سريع اسلام در عصر رسول خدا (ص)، ازجمله مسائلي است که توجه دانشمندان بهخصوص مستشرقان را به خود جلب کرده است. آنان عوامل متعددي را در گسترش اسلام در عصر پيامبر مؤثر ميدانند؛ اما آنچه بر آن تأکيد دارند، نقش کليدي جنگ و جهاد است. در اين پژوهش ابتدا ديدگاههاي مستشرقان درباره عوامل گسترش اسلام با يک طبقهبندي اجمالي ارائه گرديده و سپس ديدگاهي که رابطه گسترش اسلام با جهاد را عميق ميداند، مورد نقد و ارزيابي قرار گرفته و ناسازگاري آن با مباني نظري اسلام و واقعيتهاي تاريخ اسلام روشن شده است. در بخش پاياني مقاله، به دو مسئله دريافت جزيه از اهل کتاب و جهاد ابتدايي که موهم تحميل عقيده و استفاده از زور در توسعه اسلام است، بررسي و روشن شده که جزيه، مالياتي است که حکومت اسلامي در برابر خدماتي که به اهل کتاب ارائه ميدهد، دريافت ميکند و جهاد ابتدايي نيز نوعي دفاع از حقالله و حقوق انساني و برداشتن موانع براي ايمان اختياري مردم است.
نقد دیدگاه مستشرقان درباره جنگهای پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله (با رویکرد قرآنی)
اهداف پیامبر اکرم (ص) از غزوات و سرایا مسئلهای است که موردتوجه مستشرقان قرارگرفته و آثار زیادی را درباره آن خلق کردهاند. اکثر مستشرقان اهداف جنگهای پیامبر اکرم (ص) را مادّی و در راستای جنگها، غارتهای بدوی و سلطه سیاسی و اقتصادی پیامبر بر دیگران میدانند. این نوشتار، پس از گزارش طبقهبندیشده دیدگاه مستشرقان، دیدگاه آنان را از منظر قرآن کریم بهعنوان نقشه راه پیامبر اعظم (ص) بررسی کرده و سه دلیل برای دفاعی بودن قانون جهاد در اسلام ارائه کرده است و ناسازگاری دیدگاه مستشرقان با تعالیم قرآن را به اثبات رسانده است. این سه دلیل عبارت است از: محدود شدن تقویت نیروهای نظامی و امکانات جنگی به دفاع از کیان اسلام و مسلمانان؛ مقید شدن دستور جهاد به کفار محارب و معاند و وجوب همزیستی مسالمتآمیز با اهل کتاب و مشرکان غیر معاند.
صلح و جنگ در سیرۀ پیامبر اعظم صلی الله عیله و آله
تبيين نادرست صلحها و جنگهایی كه در تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (ص) رخداده، اين شبهه را به وجود آورده كه اسلام «دين شمشير» است. اين در حالي است كه اكنون تکفیریهای بهظاهر مسلمان نيز با رفتارهاي غيرانساني خود پديده «اسلام هراسي» را رشد دادهاند. بر اين اساس، در اين نوشتار، به روش تاريخي (توصيفي ـ تحليلي)، سخن بر سر بازشناسي صلح و جنگ در سيره پيامبر اعظم در جايگاه اسوه حسنه است. در سيره پيامبر (ص) دعوت به خداي يگانه اصالت داشت؛ البته حضرت در اين دعوت تا جاي ممكن از جنگ دوري میکرد. در صلح حديبيه، بيعت رضوان كه نشانهای از استحكام مسلمانان بود، به تحكيم صلح منجر شد. در اين صلح، پيامبر (ص) با نرمش قهرمانانه به امنيت دستیافت و توانست دعوت خود را جهاني كند. جنگ در سيره پيامبر (ص)، يا در دفاع از كيان اسلام بود و يا در رفعِ موانع دعوت به اسلام؛ ازاینرو، امري مقدس به شمار میآمد كه توأم بارحمت و مهرورزي بود.
سیاست نظامی رسول خدا صلی الله علیه و آله
رسول خدا (ع) پس از هجرت به یثرب، با انجام اقدامات مهم ازجمله تأسیس مسجد، پیمان برادری مهاجرین و انصار، و منشور حکومت یا نظامنامه مدینه، حکومتی تشکیل داد. طبیعی بود که حکومت یا دولتشهر مدینه از سوی دشمنان کینهتوز خصوصاً اشراف قریش مورد تهدید جدی باشد و برای براندازی آن از هرگونه توطئه حتی اقدامات نظامی فروگذار نکنند. ازاینرو پیغمبر (ص) در کنار سیاستهای راهبردی فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی داخلی با تدوین و اجرای سیاست نظامی مبتنی بر بازدارندگی و دفاع همهجانبه کوشید دشمن را قبل از هرگونه اقدام مؤثر در ضربه زدن به حکومت و پیروان اسلام، خلع سلاح و توطئههای آن را نقش بر آب سازد. هرچند در کتابهای تاریخی دهها نبرد نظامی به پیغمبر (ص) نسبت دادهاند اما بررسیها نشان میدهد که عمده مأموریتهای خارج از مدینه مسلمانان قبل از آنکه جنبه نظامیگری داشته باشد، صبغه دعوت و مأموریت سیاسی داشته است؛ اگرچه نمایش قدرت و توان نظامی و دفاعی مسلمانان به دشمن و قبایل اطراف هم از اهداف عمده این مأموریتها بوده است. درهمهحال نبردهای نظامی صدر اسلام که در عصر رسالت انجامشده، بهمنظور دفاع از کیان اسلامی و جامعه نوپای مدینه نه تهاجم نظامی و جنگ ویرانگر بهطورکلی حالت دفاعی داشته است. این مقاله درصدد بررسی سیاست نظامی پیغمبر (ص) است که به عقیده نویسنده و به استناد بررسیهای تاریخی دارای ماهیتی دفاعی بوده است.
محمد بن عبدالوهاب و محمد حیاة سندی1
برگرفته از کتاب «مجموعه مقالات و مطالعاتی در تاریخ و اندیشه وهابیت»
طواف نساء
درباره «طواف نساء» برایم توضیح دهید؟
تحلیل سیاسی جنگهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله راهبردی برای امروز
دغدغه اصلی مقاله این است که باهدف فهم میزان گرایش اسلام به جنگ و خشونت، جنگهای پیامبر اسلام را موردبررسی و تحلیل قرار دهد. نگارنده بر این باور است که مراجعه مستقیم به قرآن و سنت و بازخوانی آنها، ضمن اینکه ما را از اشتباهات احتمالی که دانشمندان گذشته دچار آن بودهاند رها میکند، میتواند در حل مسائل امروزمان مفید باشد. در این مقاله، ابتدا به تبیین ماهیت جنگهای پیامبر اکرم (ص) پرداختهایم که این مهم از طریق تحلیل شرایط اجتماعی و فرهنگی زمان پیامبر (ص)، تحلیل ساختاری و ماهوی جنگهای ایشان فراهم آمده است. مقاله دو بخش مهم دیگر نیز دارد: نخست تحلیل جنگهای مهم پیامبر با مشرکان و کفار و دوم تحلیل جنگها و برخوردهای پیامبر (ص) با یهودیان که بهاجمال بدانها پرداختهشده است. در طول مقاله سعی شده از طرح مباحث توصیفی پرهیز شود.
حنابله غیروهابی در شام قرن دوازدهم هجری1
برگرفته از کتاب «مجموعه مقالات و مطالعاتی در تاریخ و اندیشه وهابیت»
ازدواج با اهل سنّت
حکم ازدواج دختر شیعه با مردی از اهل تسنن چیست؟
