تلاشی مؤثّر
[انسان] اگر به این ترتیب [به طور عمیق] در سرانجام کارها و احوالش اندیشید، کمترین اثرش جدائی از گناهان است. و عدم تأثیر آن در اغلب مردم به این جهت است که آنان خود را از یاد مرگ و قبر به فراموشی میزنند. و اگر اتّفاقی بیفتد و مرگ را به یادشان اندازد، برای نکاستن […]
نفع یاد مرگ، برای حرکت
سودمندترین کار برای کسی که در آغاز کار است، اندیشهی در مرگ و سختی سکراتش و هراس در شدّت و درد و افسوس و جدائی از تمام دوستان و همدمها و وحشت و تاریکی و تنهاوی و اندوه و حشرات و رنج قبر است. «و فِی ذِکرِ هَول المَوت و القَبرِ و البَلا عن اللَّهو […]
فکری اثرگذار
هنگامی که انسان در عظمت مسألهی آخرت و بهشت و دوزخ اندیشید، و لذّت انواع نعمتهای بهشتی و نشاط و شادی و کرامتش را، و حسرت از محروم ماندن از آنها و سپس رنج انواع عذابهای آخرت و وقوع آنها بر نفسش را تصوّر کرد، نظیر فکری که در لذّتها و دردهای مورد انتظار دنیایی […]
روزی که همه چیز، آشکار میشود
مخفی نباشد که شرمگین نبودن ما از بدی حال و زشتی اعمالمان در این دنیا، و شرمساریمان در روز قیامت، به جهت عللی است که برای اندیشمند پنهان نیست: اوّل: جهل از جهات بسیار، به نعمتهای بیشمار خداوند. دوم: جهل به تمام بدیها و کارهای زشتمان و نیز درجهی زشتیشان. سوم: که عمده هم هست، […]
تفاوت معانی امید، آرزو، و هوس
«رجاء» و امید، غیر از آرزوست. همچنان که آرزو غیر از هوس است و هوس، غیر از حماقت. اینها مراتب انتظار خیر هستند. پس کسی که گندمی در زمین مناسب کاشت و به اندازهاش آبیاری کرد، و در سرکشی به آن در حدّ معمول، مواظبت کرده و از خدا توقّع داشت که بذرش را برویاند، […]
برطرف شدن حجاب فریب
شاید اشاره به این مطلب [معرفت] است که آنچه در تفسیر فرمایش خداوند آمده: «آیا کسی که خداوند سینهاش را برای پذیرش اسلام گشوده است و در نتیجه دارای نوری از جانب پروردگارش میباشد [همانند فردی تاریک دل است؟!]» (زمر/22) وقتی در مورد آن سؤال شد و فرمودند (ع): «نوری است که خداوند بر دل […]
نکتهای بسیار عمیق در کیفیّت فکر
کیفیّت فکر، جز این نیست که شخص متفکّر، گاهی به تجزیه و تحلیل نفس خود میپردازد؛ و گاهی به تجزیهی عالم مشغول میشود تا اینکه برای وی محقّق شود که: آنچه از عالم میداند، چیزی نیست جز نفس خودش و عالم خودش، نه عالم خارجی. و این عوالمی که معلوم و آشکار هستند برای او، […]
حقیقت روح، در صعود به عالم عقل
کسی که به عالم عقلی صعود نمود، و آثار عالم عقلی بر عالم حسّی و مثالی او غلبه کرد، و حکمران مملکت وجودش عقل شد، این شخص، موجودی روحانی میگردد تا اینکه در راه تکامل عقلانی پیش میرود، تا جایی که حقیقت نفس و روحش برای او منکشف میشود؛ و همهی حجابهای ظلمانی بلکه همهی […]
انسانیّت انسان، به کدام عالم او است
انسانیّت انسان به عالم عقلیاش بستگی دارد؛ و گرنه در آن دو عالم دیگر، با سایر افراد جنس خود از حیوانات، مشترک است… باری، عالم حسّی انسان، عبارت است از بدنش که دارای مادّه و صورت است. و عالم مثالش عبارت است از عالمی که حقایقش دارای صورتهایی است عاری از مادّه. و عالم عقلیاش […]
عوالم سهگانهی انسان
انسان دارای سه عالم است: عالم حسّ و مشاهده (یعنی عالم طبیعت) و عالم خیال و مثال، و عالم عقل و حقیقت. از آن جهت که هستی و وجودش از عالم طبیعت شروع شده… عالم طبیعتش برای او فعلیّت یافت و حقیقت خود را به وسیلهی همین عالم شناخت؛ به طوری که اگر از عالم […]
فکر سالکان متوسّط
اینگونه فکر [فکر در مرگ] برای افراد مبتدی، بسیار نافع و مفید است. و امّا برای متوسّطین که مقداری از نور اسرار هستی بر دل آنان تابیده و بعضی از حجابهای ظلمانی را کنار زدهاند. باید اندیشه و فکرشان در مورد معرفت نفس و خودشناسی باشد تا از این طریق، همهی حجابهای ظلمانی از آنان […]
اشارهای به کیفیّت اندیشیدن در مرگ
و آن این است که در اموری از آن فکر کند: اوّل آنکه: در خصوص مرگ زودرس خود فکر کند. و برای شخص عاقل، مطالعه در خصوص حالات افرادی که به طور ناگهانی مردهاند، کافی است. کسانی که قبل از گرفتار شدن در چنگال مرگ، احتمال مردن خود را نمیدادند و فکر میکردند که سالهای […]
