حقیقت رکوع
حقیقت و جان رکوع، این است که: دل بنده بر صفت توکّل، و عملش عمل متوکّلان باشد؛ و مدّبر بلکه فاعل مستقلّی جز خداوند نبیند، و از قدرت و توانایی [خویش] بیزاری جوید؛ و کسبش و به دنبال اسباب رفتنش، به جهت فرمان خدا باشد. چنین کسی که ممکن نیست که در کسبش حریص باشد […]
معانی کلمهی «صراط»
کلمهی «صراط»… برای حقیقتی قرار داده شده که عبور کردن از آن [آدمی] را به مقصود میرساند. این روح کلمهی صراط است؛ و برایش قالبهائی است. یکی، راههائی است که در بیابانها و سرزمینها برای رفتن از جائی به جای دیگر آماده شدهاند. و همینطور راههای مقاصد دیگر. و از جملهی این معانی و مصادیق […]
ظهور سلطنت مالکیّت خداوند در قیامت
… در امروز –یعنی هستی دنیائی- از آن روز که منزل فریب است، گاهی غیر از خدای متعال از بندگانش، مالک پنداشته میشوند، امّا روز قیامت، روز ندای: «لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ» [غافر/ 16] است؛ و در این سلطنت خداوند نمایان میشود، و سلطنت بندگان و پادشاهیشان از اساس، نابود میشود؛ و توحید […]
مالکیّت حقیقی خداوند
«مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ»… مالکیّت خدای تعالی، نه چون مالکیّت زمینداران بر زمینهایشان است؛ و نه چون مالکیّت پادشاهان بر ممالکشان؛ و نه چون مالکیّت نفسها بر اعضای بدن؛ و نه چون مالکیّتشان بر قوا و صورتهای علمیّه است؛ بلکه مالکیّت و سلطهی خداوند، بزرگتر و والاتر از این همهی اینهاست؛ و جز اینکه مالکیّت نفس […]
ربوبیّت گستردهی ربّ العالمین
«ربّ العالمین» یعنی رسانندهی همه چیز از عقل اوّل تا جمادات –با همهی اجزاء و جزئیّات و افرادش، و از همه جهت –به کمالی که حکمش به آن فرمان داده، و [صفات و] اسماء گرامیاش برای تدبیر امور و تغذیهی و رشد و حفظ و نگهداریاش و همهی لوازمش، اقتضا کرده است… ربوبیّت خدای متعال […]
تشکّر از مَظهرَ، عین تشکّر از مُظهِر
آنچه دربارهی ترجیح تشکّر و سپاسگزاری از مردم منعم و احسانکننده آمده، به جهت واسطه و مظهر بودن آنها برای نعمت آن منعم متعال است. پس با منحصر بودن حقیقت مدح و سپاس به خداوند، منافات ندارد. … وجود مَظهر و صورت، منسوب به کسی است که در آن، ظهور یافته و شکل گرفته است. […]
معنی حقیقی «الحمدالله»
«الحمد الله» یعنی جنس سپس –و آن، ستایش زیبائی اختیاری است- اختصاص به خداوند دارد. زیرا هر نیکی و زیبائیای که یافت شود، آن اثری از آثار جمال اوست؛ و هر خیر و خوبی که در جان است، از آثار فیض اوست. … پس این، [کلمهی :الحمدالله] به منزلهی این است که گفته شود: همهی […]
منشأ حال «حیاء»
امّا «حیاء» با شناخت جلال و جمال خداوند و جایگاه گذشت و رفتار بزرگوارانه و بسیار نعمتها و راضی نشدن به نعمت کمتر برای بندهاش، و غافل نشدن از مراقبت احوال او، حاصل میشود؛ [علاوه بر این ها] با شناخت زشتکاری نفسش و معرفت به بدرفتار بودنش با این پروردگار مهربان، و مخالفت و نفاقش […]
«تسمیه»: نام خداوند
«تسمیه» [بسم الله گفتن] تنها به زبان آوردن نام خدا و گذراندن معنا بر دل نیست؛ بلکه متّصف شدن دل و جوراح، به پناهجوئی و استغاثهی به خدا است. و هر کس اینگونه بگوید: بّسمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیم، خداوند تسمیهاش را ضایع نمیکند؛ و ثمرهاش را یا در دنیا و یا در آخرت، به او […]
لزوم استعاذهی حقیقی
امّا اکتفا کردن [در استعاذه و پناه بردن به خدا] تنها به گفتار زبانی، جز اندک سود ندارد؛ بلکه گاهی بیهوده است و گاهی هم مضرّ. زیرا سنگر گرفتن از دشمن، پناه گرفتن از محلّ تیررس و میدان اوست و امّا گفتن اینکه: من به این قلعه و سنگر پناه میبرم، فایدهای ندارد! و قلعهی […]
پناه بردن به خداوند از شرّ شیطان
امّا «قرائت». و پیش از آن، «استعاذه» و پناه بردن به خداوند شنوای دانا از شیطان رانده شده، مستحبّ است. و آن، پناه بردن به حفظ خداوندی برای از بین بردن وسوسهها و حیلههای او است که دل و عمل و زبان را گمراه میکند؛ زیرا او دشمن بشر است و در کمین نسشته تا […]
پادشاه مطلق و سلطان السّلاطین
[نمازگزار در هنگام قیام و حضور نزد خداوند باید] بداند که: راز و نهانش نزد پروردگار آشار است، از پنهانیهایش میداند چیزهائی را که خود او نمیداند. پس مراقب باشد که نهان و باطنش مخالف رضای پروردگارش نباشد. باید تواضع و فروتنیاش در این جایگاه خطیر مانند فروتنیاش هنگام ایستادن در حضور سلطانی از سلاطین […]
