شخصیت قرآنی و کریمانه امام حسن مجتبی علیه السلام
مقاله حاضر با عنوان شخصيت قرآني و كريمانه امام حسن (ع)، به توضيح و تبيين شخصيت و فضايل امام حسن (ع) در آيات و روايات فرقاني و توصيف شخصيت کریمانه آن حضرت میپردازد. امام حسن (ع) از شخصیتها، اسوهاي مشهور اخلاقي است كه شخصيت انسان كريم و رفتار كريمانه را بر اساس سيره رفتاري آن حضرت میتوان ترسيم كرد. شخصيت كريمانه تجلي خلق عظيم قرآني در سیره اجتماعي نسبت به دوست و دشمن نمايان میگردد كه مبتني بر حلم و عقل سليم است و مفهوم حلم حسني از شيوه رفتاري امام مجتبي (ع) با دوستان و دشمنان اهلبیت (ع) به دست میآید. عقل سليم و طهارت تكويني و نفساني و شرافت نسب و نفاست ذاتي از عوامل مؤثر برگزيدگي امام مجتبي (ع) در بين برگزيدگان الهي است. زيرا وي شبیهترین مردم در خلقوخوی و خلقت، به پيامبر اعظم (ص) و نخستين ثمره شجره بوستان نبوي است.
علی علیه السلام و چالشهای عصر خلافت
پس از رحلت پیامبر (ص) نظام سیاسی تاره تأسیس اسلام با چالش اندشهای-سیاسی مواجه شد و مبانی نظری سیره نبوی در تبیین حکومت اسلامی را به مسیری دیگر کشاند و سرآغاز تحول فکری جدیدی در مفهوم اسلامی گردید. سرانجام این چالشها، شرایط و اوضاع جوامع اسلامی را بهگونهای ترسیم کرد که جهان اسلام با دو شکل از حکومت، یکی بر پایه سیره نبوی و ادله قرآنی و دیگری باملاحظه عرف و مقتضیات زمانه، به دو نظریه امامت و خلافت انجامید؛ بهگونهای که میتوان دوران خلافت را اساسیترین چالش نظریهسازی در جهان اسلام نامیده که به ارائه دو دیدگاه اهل سنت و تشیع انجامید. هر دو دیدگاه معتقد بودند رهبری پس از پیامبر از آنکسی است که زمام امور را به دست گیرد و به تنظیم امور بپردازد. بااینحال، در مورد حیطه صلاحیت و قلمرو اختیارات وی کاملاً دو نظر مختلف مطرح گشت. همین امر سبب شد ماهیت خلافت و شرایط امام به دو گونه جلوه کند و چالش نظری امامت را شدت بخشد. این مقاله در پی تبیین چالشهای فکری-سیاسی عصر امام علی (ع) و بازتاب سیاسی-اجتماعی این چالشها در بروز تحولات سیاسی-پیشین است، ضرورت تبیین استراتژی فراگیر جهت پویایی وحدت اسلامی را فراهم میسازد. در این راستا، رفتار فکری-سیاسی امام علی (ع) در جایگاه الگویی برای وحدت امت اسلامی، میتواند به پویایی استراتژی وحدت در جهان اسلام کمک کند.
حضرت فاطمه سلام الله علیهادر قرآن؛ نگاهی به جایگاه فاطمه زهرا در آیه مباهله از نظرگاه اهل سنت
آیه مباهله بر صداقت و عصمت گفتاری و رفتاری اصحاب کساء (ع) دلالت دارد. به اعتراف دانشمندان فریقین، روایات متواتری وجود دارند که پیامبر گرامی (ص) بهجای (انفسنا)، حضرت علی (ع) را و بهجای (نسائنا)، حضرت فاطمه (ع) را و بهجای (ابنائنا) حضرت امام حسن و حضرت امام حسین (ع) را برای مباهله با نصارای نجران بهعنوان گواه نبوت از میان همه امت به همراه بردند. برخی از دانشمندان اهل سنت این امر را متفقعلیه و برخی دیگر اجماعی میدانند. روایات مباهله با بیش از 51 طریق متفاوت از 37 تن از بزرگان دین روایتشدهاند. برخی دانشمندان اهل سنت شبهاتی را نیز مطرح کردهاند، اما این شبهات هیچ پایگاه علمی ندارند.
اصول برجسته در سیره اجتماعی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله
در این مقاله اصول برجستهای که پیامبر اکرم (ص) در تعامل با مردم، اعم از مسلمان و کافر، به آنها پایبند بوده، موردبررسی قرارگرفته است. در یک دستهبندی، اصول حاکم بر سیره اجتماعی پیامبر (ص) به سه دسته تقسیم شده است: 1. اصولی که نسبت به همه انسانها، اعم از مسلمان و کافر رعایت شده است. 2. اصولی که در تعامل با مؤمنان موردتوجه قرارگرفته است. 3. اصولی که در تعامل با کفار محارب و مسلمانان فاسق رعایت شده است.
تحریف ویژگی های سلمان فارسی
سلمان فارسی از شخصیت های برجسته ی تاریخ اسلام و ایران است. قاطبه ی مسلمانان، از شیعه و سنی، او را به عنوان یکی از اصحاب بلند مرتبه پیامبر صلّی الله علیه و آله و علی علیه السلام می شناسند. در مورد جایگاه و منزلت سلمان فارسی در میان اصحاب پیامبر صلّی الله علیه و آله و یاوران حضرت علی علیه السلام بحث های مفصلی شده، و روایات فراوانی به دست ما رسیده است که به جرأت می توان گفت کسی را در طول تاریخ نداریم که به اندازه سلمان از زبان معصومین علیهم السلام تعریف و تمجید شده باشد. در این میان عده ای تلاش می کنند برخی از ویزگی ها و صفات سلمان را تعریف نمایند و یا از موضع خود خارج نمایند که در این نوشتار به یک نمونه اشاره می کنیم.
سیری در صحیفه سجادیه 43
حضرت استاد فاطمی نیا روز سه شنبه قبل از نماز جماعت مغرب و عشاء در مسجد جامع ازگل، به ادامه بحث شیرین سیری در صحیفه سجادیه پرداختند که مشروح آن در ذیل آمده است.
مهدویت در قرآن: آیات مشترک
نویسنده در این گفتار ـ که هدف آن، نشان دادن ریشههای استوار عقیدهی مهدویّت در قرآن است ـ ابتدا ضرورت رجوع به تفسیر اثری مأثور برای موضوع خود را ثابت میکند، سپس آیات مربوط به امام مهدی (ع) را که در قرآن آمده، به چند گروه تقسیم میکند: آیات مشترک، آیات متبع و آیات مختص. در هر کدام از این گروهها، آیات قرآنی بر اساس تقسیم چهار بخشی دیگر، مرتب شده است. در این گفتار، فقط آیات مشترک مطرح شده؛ یعنی آیاتی که به اتفاق کتابهای تفسیری شیعی و سنی، دربارهی امام مهدی (ع) است. در این گفتار مقدمهای در مورد تفسیر اثری آمده و پس از آن 9 آیه، حدود 50 حدیث و سه پیوست توضیحی در مورد آیات و روایات یاد شده است.
نقد دیدگاه علامه شوشتری در جعلی بودن برخی روایات تفسیر…
عمل تفسير با استناد به «منابع تفسير» انجام میپذیرد. مراد از منابع تفسير، امورى است كه شناختهای لازم درباره معنا و مراد آيات را در اختيار مفسّر قرار میدهد. يكى از مهمترین منابع تفسيرى، روايات منقول از اهلبیت (ع)، و يكى از منابع در اين باب، تفسير منسوب به امام حسن عسكرى (ع) میباشد. اين مقاله به بررسى و نقد آراى علّامه شوشترى درباره نمونههایی از روايات منقول در تفسير مذكور میپردازد و نشان میدهد ادلّه مورد استناد ايشان براى اثبات مجعول بودن اين روايات ـ از قبيل انفراد نقل روايت در منبع شيعى تفسير منسوب به امام حسن عسكرى (ع) و عدم نقل آن در منابع عامه، ظهور بدوى روايت، مفاد صدر روايت بدون توجه به آنچه در ذيل آن آمده و استبعاد محتواى روايت ـ گرچه ظن به صدور اين روايات را كاهش میدهد، اما نمیتواند مجعول بودن آنها را به اثبات رساند و دستمايه اين مدعا قرار گيرد كه تفسير منسوب به امام حسن عسكرى (ع) سرتاسر مجعول است.
مبارزه امام هادی علیه السلام با غالیان
در این مقاله به بررسی مبارزه امام علیه السلام با غالیان پرداخته شده است
سیمای امام کاظم علیه السلام در منابع صوفیه
جریان تصوف، در ابتدا با زهدگرایی، توجه به آخرت و جدایی از زندگی دنیایی شکل گرفت و بهمرور و در اواخر قرن سوم هجری، افکار و عقاید خویش را بهصورت مدون عرضه نمود و بهعنوان جریانی اجتماعی وارد عرصه شد. این جریان در دوران حیات اجتماعی خود، در دورههایی به مذهب تشیع نزدیک گردید و نماد این نزدیکی، مطرحشدن ائمه بهعنوان اولیا و اقطاب صوفیان بود. این حرکت با استقبال دانشمندان شیعی مواجه شد؛ زیرا زمینه جذب آنان به مذهب تشیع از این دریچه فراهم میگشت و میتوانست مبنا و محور مهمی برای وحدت به شمار آید. در این عرصه، متصوفه به امامان شیعه و ازجمله امام کاظم (ع)، بهعنوان نماد زهدگرایی توجه کردند و سخنان آنان در کتب صوفیه بازتاب یافت. در این پژوهش، به این سؤال كه امام كاظم (ع) در چه زمانی وارد منابع صوفیه شد و تا پایان قرن نهم این حضور چه تطور و تغییراتی یافت؟ بررسی این حضور و تغییرات آن، در 62 منبع متصوفه در دوره زمانی یادشده پی گیری شد و یاد از آن حضرت در این منابع، سه دوره را پشت سر نهاد: دوره اول، نامی از امام در منابع نبود؛ دوره دوم از نیمه قرن هفتم به بعد از امام در برخی منابع در حد ذکر نام یاد میشود و دوره سوم که از قرن هشتم آغاز میگردد که حضور و حیات امام در این دوره بهصورت روشن و با عنوانهای مستقل مشاهده میشود. تحولات در حوزه نوشتار، همه از تحولات اجتماعی و مذهبی جامعه متأثر بود که بر دیگر عرصهها اثر میگذاشت. در پایان این نوشتار، برای نشان دادن جریانها و دیدگاههای صوفیان درباره امام کاظم (ع) به مقایسه تطبیقی دو کتاب صوفیانه قرن نهم، یعنی «شواهدالنبوه» اثر خواجه محمد پارسا (م 822 ق) سنی غیرمتعصب و دوستدار اهلبیت (ع) و از بزرگان طایفه نقشبندیه و کتاب «فصلالخطاب» عبدالرحمان جامی (م 898 ق) از سرشناسان نقشبندیه، پرداختهایم که هر دو کتاب زندگانی امام کاظم (ع) را گزارش کردهاند.
امام صادق علیه السلام و تأویل و تفسیر عرفانی قرآن
گفتارِ زير پژوهشی است دربارهی تفسير و تأویلهای بازخوانده به امام صادق (ع) از پارهای آيات قرآن. اين تفسيرها بخشی از گفتارهای تفسيری امام است که عبدالرحمن سلمی بهگونهای پراکنده همراه با گفتارهای تفسيری ديگران در حقايق التفسير خويش آورده و پل نويا آنها را بيرون آورده و جداگانه چاپ کرده است. در اين پژوهش، نخست دربارهی پيوند امام با تصوف و عرفان به کوتاهی سخن گفتهایم، و سپس، گفتارهای تفسيری آن بزرگ را هم از ديدگاه سندی و هم از ديدگاه معنايی بررسيدهايم و به اينجا رسیدهایم که هرچند اين گفتارها از نگاه سندی استوار نيستند، و هرچند پارهای از آنها از نگاه معنايی نيز نمیتوانند پذيرفته آيند، با اين همه بسياری از آنها پذيرفتنی مینمایند.
امام باقر علیه السلام و حفظ و صیانت حدیث
اهلبیت رسول اکرم (ص) طبق سفارش آن حضرت که در آخرين لحظات حيات فرمودند: «اني تارک فيکم خليفتين، کتاب الله حبل ممدود و ما بين السماء و الارض، او ما بين السماء الي الارض و عترتي اهل بيتي و انهما لن يفترقا حتي يراد علي الحوض» (ابن حنبل {بیتا}: ج 5، 182 و 189؛ سيوطي 1421: ج 2، 60)، بالاترين مرجع علمي در کنار قرآن کريم هستند که خداوند متعال براي هدايت و رهبري مسلمانان پس از رسول اکرم (ص) آنها را برگزيد. امام باقر (ع) پنجمين امام و پس از پيامبر (ص) درزمانی سکان کشتي هدايت را به دست گرفتند که شرايط اجتماعي، سياسي نسبتاً متفاوت با دوران ائمه پيشين بر جامعه حکمفرما بود بهگونهای که آن حضرت تا حدي توانستند به آموزش علمي مسلمانان بپردازند و درهاي علوم مختلف را به روي آنان بگشايند. در اين جستار به گوشههایی از حرکتهای علمي و توصيه و تأیید ثبت و حفظ حديث، آن بزرگوار اشاره میکنیم.
