تأويل پاينده و لزوم امام زنده
از ويژگيهاى هانرى كربن، آشنايى با اسلام ايرانى و التزام وى به انديشه و معنويت مغرب زمين است. اين امر در كنار آگاهى به روشهاى تحقيقى و دانشگاهى، نظريّات وى را در ميان مستشرقان ممتاز ساخته است.تفريد از انديشه هاى مبنايى كربن است. در اعتقاد وى نظريّه امامشناسى شيعى، كاملترين تبيين براى حيات معنوى است. كربن بالاترين مرتبه درك كتاب آسمانى را، طريق تأويل ميداند و در كنار تنزيل وحى ـ كه توسّط پيامبر9 پايان پذيرفته ـ است تأويل آن ادامه دارد. براى چنين تأويل طولى، وجود مبيّن و مفسّر معصوم ضرورى است. وى تفاوتهايى ميان حكمت تاريخ با فلسفه تاريخ و ميان زبان رمزى يا مثالى با زبان مجاز و تشبيه قائل است و زبان وحى را زبان رمزى يا مثالى ميداند.
سخنى در باب اعتبار سندى زيارت عاشورا
محقّقان در فرآيند پژوهش، گاه به نكات يا موضوعات ارزشمندى دست مىيابند كه بر پايه موادّ خام فراهم آمده است و مىسزد كه بر اساس آن، نوشتارها و گفتارهاى پژوهشى تدوين شود. گاهى فرصت اين مرحله را خود مىيابند و مقالات خود را به اهل تحقيق عرضه ميدارند؛ امّا در موارد فراوان، فرصت اين كار را نمىيابند و آن نكات و موضوعات ارزشمند در لابه لاى كارهاى ديگر، فراموش مىشود؛ به ويژه زمانى كه حال يا مجال ثبت آن به صورت مكتوب به دست نيايد؛ كه قدما گفتهاند: «كلّ علم ليس في القرطاس ضاع».
معرفة الله، فطرى است آيات و روايات
نويسنده در اين گفتار، به تفسيرِ آيات قرآن در موضوع فطرىبودن معرفةالله پرداخته و با استناد به احاديث و روايات اهل بيت:و اقوال انديشمندان بيان ميدارد كه معرفت خداى تعالى فطرى بشر و فطرى همهى موجودات است. وى واژهى فَطَرَ و فطرت را از ديدگاه اهل لغت بررسى و موارد استعمال آن را ذكر كرده است.
انسان، معرفت خدا را به صورت فطرى به همراه دارد و در اثر غفلت و فراموشى آن را گم كرده است كه در سايهى تعاليم الاهى انبياء و با تذكّر و تنبّه پيامبران، آن را مىيابد و در بأساء و ضرّاء، ظهور معرفت الاهى را بيش از پيش، وجدان مىكند.
انسان شناسی در قرآن 52
کلاس تفسیر آیت الله حائری شیرازی روز چهارشنبه از ساعت 16 الی 17 در مدرس ۲ حوزه علمیه امام خمینی (ره) با موضوع «انسان شناسی در قرآن» برگزار شد که مشروح آن تقدیم حضور می گردد.
دلالت حديث منزلت بر مقام فرض الطاعه
حديث منزلت، از احاديث متواتر است كه در كتب معتبر روايى شيعه و عامّه نقل شده است. نويسنده در اين مقاله، ابتدا مضمون برخى از احاديث شيعه را در ذكر كرده كه منزلت اميرالمؤمنين على7نزد پيامبر6را همانند هارون نزد موسى8ميداند و در ادامه، به ارتباط آن با مقام فرض الطاعه امام7مىپردازد.
نويسنده خلافت را به عنوان يكى از شؤون منزلت برشمرده و معناى خليفه را به لحاظ لغت و روايات اهل بيت:بررسى كرده، به توضيح مقام خلافةالله پرداخته و پيامبر6را با توجّه به تفويض مولويّت و مقام امر و نهى، خليفهى خدا برشمرده است. آنگاه بر همين اساس، خليفهى پيامبر اكرم6را خليفهى خدا ميداند كه داراى مقام فرض الطاعه و مقام امر و نهى است. دلالت حديث منزلت بر معناى فرض الطاعه، معناى امامت و معناى لازمهى امامت از ديدگاه علماى شيعه نيز بررسى شده است.
آيه ى ولايت چند نكته و چند پرسش و پاسخ
نويسنده در اين گفتار، ابتدا هفت نكته دربارهى آيهى ولايت (آيهى 55 سورهى مائده) مطرح مىكند و سپس به ده پرسش دربارهى اين آيه پاسخ مىگويد. در اين مقاله، علاوه بر بحث لغوى و عقلى و قرآنى، روايات شيعه و سنّى و نيز ديدگاههاى برخى از مفسّران و متكلّمان شيعه و سنّى مورد بحث قرار مىگيرد. محور اصلى مقاله، اثبات اين نكته است كه آيهى ولايت در مورد امام علىبن ابىطالب7نازل شده است و شأن نزولهاى ديگر را نمىتوان پذيرفت.
پژوهشى پيرامون آيه ى تبليغ
نويسنده در اين نوشتار، آيهى تبليغ را با توجّه به تفاسير شيعه و سنّى، تفسير كرده و ضمن استناد به احاديث و روايات، ارتباط آن را با ولايت و امامت اميرالمؤمنين على7بيان مىكند. نيز، به بررسى جوانب مختلف دلالت آيهى تبليغ و شأن نزول آن مىپردازد.
نويسنده ارتباط اين آيه را با آيات قبل و بعد ـ كه درباره ى اهل كتاب است در قالب چند پرسش و پاسخ توضيح داده است.
بررسى سبب نزول آيه ى اشتراء النفس
در سبب نزول آيهى اشتراء نفس دو نوع از روايات مطرح است: 1. رواياتى كه سبب نزول آيه را در شأن اميرالمؤمنين على7و در ليلةالمبيت ذكر كرده است. اين روايات در كتب روايى شيعه و سنّى به گونه ى متواتر، نقل شده است. 2. رواياتى كه سبب نزول آيه را در شأن برخى صحابه همچون صهيب و ابوذر، ياد مىكند. نويسنده ضمن بيان نمونههايى از روايات هر دو گروه، به بررسى روايات گروه دوم پرداخته، سند و متن اين روايات را مخدوش شمرده و نتيجه مىگيرد اين گونه روايات، از روى تعصّب و به قصد پوشاندن فضايل اهل بيت:ـ خصوصآ فضايل على7در ليلةالمبيت ـ جعل شده است
در سبب نزول آيهى شريفهى (و مِن النّاس مَنْ يشري نفسَه ابتغاءَ مرضاتِ اللهِ و اللهُ رؤُفٌ بالعباد)[1] با دو گروه روايات مواجه مىشويم:
تصوير امامان شيعه در دائرةالمعارف اسلام
بر اساس آنچه در مقدّمه ى كتاب آمده است:
اين دائرةالمعارف از مهمترين و معروفترين دائرةالمعارف هاى موضوع اسلام به زبان انگليسى است كه در مقاله ها و مدخلهاى زيادى به عقايد و آموزههاى شيعى از جمله آموزهى امامت و امامان شيعه پرداخته است.
ارجوزه در فضايل اميرالمؤمنين علیه السّلام
ارجوزه قصيدهاى است بر وزن رجز كه از قديمترين اوزان شعر عربى است. ارجوزهى مرحوم آيةالله العظمى خويى از نوع رجز سالم مسدّس همانند الفيّهى ابنمالك در نحو است كه در 166 بيت به بيان فضايل اميرالمؤمنين على7پرداخته است. شرح اين ارجوزه نيز در كتابى 3 جلدى با عنوان «على امام البرره» منتشر شده است. برترى پيامبر6بر ساير پيامبران، برترى قرآن بر كتب آسمانى، خاتميّت پيامبر6، حديث يوم الانذار، اشاره به آيات و روايات فضايل اميرالمؤمنين7، برخى فضايل حضرت فاطمه3و امام حسن و امام حسين8 از جمله موضوعاتى است كه در اين ارجوزه مطرح شده است.
معرفت و هدايت، فعل خداست ديدگاه هاى دانشمندان شيعه
آيا معرفت خداوند سبحان، نظرى و اكتسابى است يا بديهى و ضرورى؟ اين معرفت، فعل خداوند است يا محصول درك عقلى انسان؟ نگارنده در اين گفتار، پاسخ اين پرسشها را از سخنان بيست تن از عالمان شيعهى اماميّه استخراج كرده و به نقل و نقد و بررسى آنها پرداخته است. گفتار اين عالمان، به ترتيب زمانى ـ از قرن سوم تا پانزدهم هجرى قمرىـ مرتّب شده است. در اين مقاله، سخنان برخى از بزرگان شيعهى اماميّه مانند ابراهيم نوبختى، شيخ مفيد، سيّد مرتضى، شيخ طوسى، ابوالصّلاح حلبى، علّا مه حلّى، ابنميثم بحرانى، محقّق حلّى، شهيد اوّل، شهيد ثانى، ملّا صالح مازندرانى، شيخ مرتضى انصارى، آقا ضياء عراقى و آيتالله سيّد ابوالقاسم خويى مرور شده است.
مهدويّت در قرآن آيات مختصّ
اين مقاله، به بررسى آياتى مى پردازد كه روايات متون حديثى شيعه ى اماميّه، آنها را مربوط به امام مهدى7ميدانند. در اين گفتار، 54 آيه از قرآن و 56 روايت از امامان معصوم:آمده، كه نويسنده، آنها را در چهار بخش تقسيم كرده است: تفسير ظاهر آيات، تأويل باطن آيات، تعيين مصداق، تمثّل و استشهاد.پيوست اين گفتار، مرورى آمارى دارد بر اين مقاله و دو مقالهى پيشين نگارنده كه در شماره 10 و 11 فصلنامه ى سفينه منتشر شده است.
