آسیب های اجتماعی جامعه دینی و شیوه های برون رفت از آن
در اين مقاله، شيوههاي برون رفت از آسيبهاي اجتماعي در قالب نظريه مديريتي “احياء رفتارهاي ارزشي” مورد بررسي قرارگرفته است، بدين ترتيب كه در مرحله اول از مدل مذكور، آگاهي بخشي جامعه از آثار مخرب معضل اجتماعي، مورد تأكيد قرار گرفته و در مرحلة بعدي، آن بخشي از مسائل اعتقادي و ثمرات علمي رفتارها و سيره حضرت فاطمه سلام الله علیها كه كاربردي شده است، در اختيار آحاد جامعه قرار ميگيرد، به گونهاي كه بطور كلي سيره آن حضرت در امور فرهنگي، اجتماعي و سياسي براي همه افراد جامعه به صورت اسوه و الگو معرفي گردد. در مرحله سوم طوري برنامهريزي ميشود كه عمل به رفتارهاي الگوي معرفي شده در بين افراد جامعه نهادينه گردد. و در مرحله آخر، به منظور تثبيت و نگهداري رفتارهاي احيا شده، از افرادي كه رفتار و سيره آن حضرت را در مدارس، دانشگاهها، محل كار و جامعه به عرصه ظهور ميگذارند، تقدير به عمل ميآيد.
حماسة سیاسی در سیرة حضرت زهرا سلام الله علیها
«حماسة سیاسی» ترکیبی مبیّن حضور و نقش آفرینی آگاهانه و مؤثر در عرصة سیاست در اوضاع و شرایط خاص تاریخی، اجتماعی و فرهنگی بوده و دارای مؤلفهها و مصادیق متفاوتی در هر عصر و زمان است. سیرة حضرت زهرا سلاماللهعلیها به ویژه خطاباتشان پس از ارتحال پیامبر6 را میتوان یک دستورالعمل عقیدتی، کلامی و سیاسی دانست که حکایت از بینش توحیدی و سیاسی زهرای مرضیه سلام الله علیها دارد. ایشان بارزترین مرجع رسیدگی به امور در دوران بحران سیاسی پس از رحلت پدر بود و شاید بتوان مهمترین رکن حیات ایشان را از جهات متفاوت، حماسه آفرینیهای حضرتش در عرصة سیاست و دفاع از اسلام دانست.
مروری بر درونمایة خطبه فدکیه و کاربرد فنون خطابه، احتجاج و استدلال در آن
نگارنده ابتدا مروری بر درونمایة خطبه فدکیه در 34 عنوان آورده و سپس تحت چند عنوان به توضیح پرداخته، از جمله: معرفی گویندة خطبه، بحث فدک، معرفی بعضی از شنوندگان و احتجاج بر آنها. آنگاه این خطبه را با فن خطابه، احتجاج و استدلال در منطق تطبیق کرده است.
گونه شناسی و روش شناسی روایات تفسیری حضرت زهرا سلام الله علیها
به استناد بسياري از آيات و روايات، اهلبیت: تنها كساني هستند كه پس از خدا و پيامبراکرم6 آگاهي كامل به معارف قرآن، و مراد و مقصود آيات آن دارند، و سیره تفسیری آنان راهگشاي مفسّران ميباشد.
در اين نوشتار، روشهاي تفسيري حضرت زهرا سلاماللهعلیها با نگاهي كاربردي بررسي شده است. بر اساس اين پژوهش، مهمترين روشهای تفسیری حضرت زهرا سلام الله علیها عبارت است از: قرآن به قرآن، قرآن به سنّت، قرآن به تاریخ و تفسیر کلامی. و گونههای تفسیری ایشان شامل تأویل، جری و تطبیق، تمثیل، تفسیر بر اساس دلالت التزامی آیه میباشد.
جلوههای قرآنی خطبه فدکیه
حدیث مشهور ثقلین میرساند که کلام معصوم مکمل و مفسر است. سخنان حضرت فاطمه در خطبه فدکیه مشمول همین حکم کلی است. توحید، نبوت، اوصاف و ویژگیهای خود قرآن ودفاع از ولایت علی علیه السلام هر کدام به گونهای در کلام حضرت بازتاب یافته و هماهنگ و همسو با کلام وحی و در حکم تفسیر آن است. این مقاله آیات ناظر بر گفتار حضرت فاطمه را در ابعاد فوق الذکر مطرح کرده است. از رهگذر کار بست آیات شریفه قرآنی، از انحراف دینی، سیاسی و فرهنگی جامعه اسلامی پس از رحلت جانسوز پیامبر پردهبرداری شده و در کلام ایشان با استفاده از وحی الهی تنبه و هشدار نسبت به مسئولیتهای دینی، و ترغیب در شناخت آن و سرزنش در خصوص قصورهای این مسئولیت مورد تأکید قرار گرفته است.
فقه در مذهب شیعه: ترجمهای نویافته از شرایع الدین، منسوب به امام رضا علیه السلام
این گفتار، ترجمهای است کهن، متعلّق به دوره تیموریان، سدة علیه السلام یا 8 هجری، از رسالة شرایع الدین که امام رضا علیه السلام در پاسخ به مأمون بیان فرمود. اصل رساله در منابع حدیثی شیعی آمده و ترجمه به صورت نسخه خطی در کتابخانه ملی انگلستان بوده که برای نخستین بار منتشر میشود.
کتابشناسی تحلیلی پایاننامه های رضوی حوزوی
پایان نامهها، از منابع مهم اطلاعاتی و پژوهشی به شمار میروند که در نسخههای محدود تولید میشوند و باید در پژوهشهای بعدی از آنها استفاده شود. نویسندگان در این گفتار، 9 علیه السلام پایان نامه را شناساندهاند که در حوزههای علمیه ایران در مورد امام رضا علیه السلام نوشته شده است. بیشتر اینان همراه با چکیده عرضه شدهاند. براساس این گفتار، بیشترین موضوعی که در پایاننامهها بررسی شده، سیره اخلافی – سیاسی امام رضا علیه السلام است، که 39 عنوان (نزدیک به چهل درصد) را به خود اختصاص داده، و کمترین عدد، از آنِ موضوعهای حدیث و جلوههای تربیتی است که هر کدام 2 پایاننامه بدان پرداختهاند.
معرفی سه کتاب مشتمل بر مجموعة مقالهها، در موضوع امام رضا علیه السلام
جنبههای برجسته و آموزههای نورافشان در متون و اخبار رسیده از امام رضا علیه السلام ، با وجود پژوهشهای پرشمار، همواره نکاویدههای فراوان دارد. در این مقاله، سه مجموعه معرفی میشود که هر کدام دربرگیرندة دهها نوشتار و مقالة با ارزش علمی بوده و به صورت کتاب، چاپ شده است. اول و دوم دو جلد مجموعه با نام «ابعاد و شخصیت و زندگی حضرت رضا علیه السلام » که در کلّ مشتمل بر 25 نوشته است. سومین مجموعه مقاله کتابیست با عنوان «جستاری در ادعیه رضویه» که در یک جلد چاپ شده و شامل 25 مقاله میباشد. معرفی مختصری از هر پژوهش در ادامه خواهد آمد. غالباً مقالات و تحقیقهائی که در قالب همایشها ارائه میشوند، کمتر مورد توجه قرار گرفته و اطلاعرسانی درستی در مورد آنها صورت نمیگیرد، و سایتهای معروفی که مقالات را نمایه میکنند نیز به اینگونه مجموعهها توجه ندارند، لذا هدف از این گزارش، اطلاع رسانی به جامعة علمی کشور است تا از وجود چنین پژوهشهایی بیخبر نمانند. اگر چه گاه نکات مثبت و یا منفیِ تحقیقها مطرح شده، ولی نگارنده به هیچ روی، رویکرد تحلیل، تمجید، و یا نقد نداشته است.
مجلس امام رضا علیه السلام : مناظرهای دینی در بارگاه خلیفه مأمون
نویسنده، مجالس مناظرة امامرضا علیه السلام را بر اساس شخصیت حاکم (مأمون)، ویژگیهای مجالس و موضوعهای مورد بحث تحلیل میکند و گزارشی مختصر از چند مجلس میآورد. نگاه تطبیقی نویسنده به نتایجی مبتکرانه رسیده است.
مکتب تفسيری امام علی بن موسی الرضا علیه السلام
روايات تفسيري امام رضا علیه السلام به دليل شرایط خاصّ سياسي و علمي زمان خود، از اهميت خاصي برخوردار است، به گونهای که ميتوانيم بر آن به مكتب تفسيري امام رضا علیه السلام اطلاق نماييم؛ زیرا ايشان در دوران سکونت در مرو تا حدودی آزادانه و تقریباً بدون تقیه به نشر معارف اسلامی میپرداخت؛ نویسندگان به بررسي روش تفسير امام رضا علیه السلام در مکتب تفسیری ایشان پرداخته و روشهاي گوناگون امام را در تفسير قرآن بيان كردهاند. امام علیه السلام در همه روشهاي تفسيري قرآن، از روش تفسير قرآن به قرآن استفاده كرده است. در پايان به مباحث علوم قرآن از نگاه امام رضا علیه السلام نيز اشاره شده است.
کتابشناسی پایان نامههای رضوی دانشگاهی
نگارندگان در این گفتار، بیش از هفتاد پایاننامه دانشگاهی در مورد امام رضا علیه السلام شناساندهاند، که از سال 1323 تاکنون در دانشگاههای ایران ارائه شده است. این پایاننامهها در حوزههای: پژوهشهای قرآنی و حدیثی، عقاید و فلسفه و کلام، تحلیلهای تاریخی، شرح حال، اخلاق و تربیت، ادبیات و هنر است. در تقسیم موضوعی، بیشترین تعداد پایاننامهها مربوط به حوزة عقاید، فلسفه و کلام با 18 پایان نامه و کمترین مورد، مربوط به حوزة ادبیات و هنر رضوی با علیه السلام پایاننامه است.
«شیخ مفید» از زبان «ذهبی»
برگرفته از کتاب «تاریخ الاسلام» ج 28 ص 333
